De verrassingsshow

CENTRALE BANKIERS staan niet bekend als goochelaars die hun publiek verrassen met spectaculaire kunsten. Hun autoriteit ontlenen ze aan hun onafhankelijkheid, de eigenwijsheid om tegen de trend in te gaan, een scherp economisch inzicht en een transparant beleid voor de geëigende rentetarieven. De Federal Reserve Board, het stelsel van Amerikaanse centrale banken, heeft zich onder het voorzitterschap van Alan Greenspan en zijn voorganger, Paul Volcker, ontwikkeld tot de meest bejubelde centrale bank ter wereld. Hard tegen inflatie, vooruitkijkend, bereid om in geval van crisis snel in te grijpen en een baken van stabiliteit in het dagelijkse economische gewoel.

Dit jaar heeft Greenspan de markten twee keer totaal overrompeld. Gisteren kondigde de Fed een renteverlaging van een half procentpunt aan, de vierde renteverlaging sinds op 3 januari de eerste onverwachte rentedaling bekend werd gemaakt. In totaal is het officiële Amerikaanse rentetarief twee procentpunten gedaald en bevindt het zich nu op een niveau lager dan dat na de financiële paniek van september 1998.

Is nu de Fed in paniek en heeft Greenspan zijn gevoel voor de polsslag van de Amerikaanse economie verloren? November vorig jaar zag de Fed geen redenen voor een spoedige renteverlaging, maar in december kwamen plotseling alarmerende berichten uit het bedrijfsleven. De daling van de bedrijfswinsten en de bedrijfsinvesteringen, die toen in volle omvang inzette, was niet voorzien. Terwijl de effectenbeurzen kelderden, verlaagde Greenspan haastig de rente. Maar zijn acties waren onvoldoende naar de smaak van de financiële markten, en de druk om de rente nog meer te verlagen bleef groot. Gezien de euforische reacties op Wall Street gisteren, waar de Dow Jones en de Nasdaq omhoogschoten, heeft de Fed aan deze wensen voldaan.

ALDUS IS DE FED met zijn rentebeleid bezig om de financiële markten op te krikken en een recessie in de Amerikaanse economie af te wenden. In de Verenigde Staten is dit mogelijk omdat de centrale bank niet alleen tot taak heeft de koopkracht van de dollar te beschermen, maar ook te zorgen voor een gunstig klimaat voor de economie en de werkgelegenheid. De Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt heeft in navolging van de Bundesbank uitsluitend tot taak om zorg te dragen voor prijsstabiliteit, dat wil zeggen lage inflatie. Vorige week nog verraste de ECB de financiële markten door de rente níet te verlagen, maar na het jongste rentebesluit van de Fed zal de druk op Duisenberg en consorten ongetwijfeld toenemen om bij de eerstvolgende gelegenheid alsnog hun Amerikaanse collega's te volgen.

Het is mogelijk dat de Federal Reserve buitengewoon somber is over de Amerikaanse economische vooruitzichten en daarom een verhoogde dosis van zijn rentemedicijn wilde toedienen. Dat kan de economische dip bekorten, het vertrouwen herstellen, de investeringen aanzwengelen en de beurzen omhoog jagen. De Fed wordt weer bejubeld, maar de keerzijde is dat de zorg voor prijsstabiliteit uit beeld dreigt te raken. Centrale banken moeten ook impopulaire besluiten durven nemen.