De Bosnische Kroaten zijn het beu

De Bosnische Kroaten willen hun eigen `entiteit': ze willen niet met de Bosnische moslims in één federatie zitten. Maar de internationale gemeenschap wil niet dat het vredesakkoord van Dayton wordt opengebroken.

De Bosnische Kroaten hebben er genoeg van, zegt openbaar aanklager Mario Rozic. ,,Wij moeten altijd voor de moslims betalen.'' De Kroaten betaalden volgens Rozic vorig jaar bijna 30 procent meer belasting dan in 1999, de moslims 3 procent. ,,We hebben genoeg van hen'', zegt Mario Rozic nog een keer, draaiend aan zijn gouden polshorloge.

Mario Rozic is lid van de nationalistische Kroatische Democratische Gemeenschap (HDZ). Hij werkt in Citluk, een welvarend stadje in het zuidwesten van Bosnië. Er wonen voornamelijk Bosnische Kroaten, die de Kroatische vlag buiten hangen en met Kroatische munt betalen. Moslim- en Servische vluchtelingen die terugkeren voelen zich niet op hun gemak.

Mario's HDZ wil een eigen `entiteit'. Het vredesakkoord van Dayton deelde Bosnië op in twee entiteiten; de Serviërs wonen in de Servische Republiek, de moslims en de Kroaten in de moslim-Kroatische federatie. De moslims zijn in de meerderheid – en worden volgens de Kroaten voorgetrokken.

,,Dayton was goed voor één ding: vrede'', aldus Rozic. Nu moet het akkoord opnieuw worden ingevuld. De internationale gemeenschap, die de baas is in Bosnië, voelt daar niets voor. Wordt Dayton opengebroken, dan is het hek van de dam. Dan zal het eisen regenen. Maar, meent Rozic, ,,Dayton is toch geen bijbel?'' Bovendien, de ongelijke verdeling van de lasten is toch nooit afgesproken?

Niet dat Citluk arm is. Integendeel, Mercedessen rijden af en aan. De rijkdom dankt het stadje aan de Heilige Maagd. Op 24 juni 1981 verscheen ze aan zes kinderen, bij het naburige dorp Medjugorje. De kerk had haar twijfels, maar de gelovigen snelden toe. Met Maria kwamen de handelaren, met hun assortiment aan Maria-medaillons, Maria-sleutelhangers, Maria-sneeuwbollen, Maria-basketbalpetjes. Van al dat heilige winkelen krijgt de gelovige trek, vooral in hamburgers en cola, dus er verschenen fastfood-restaurants. Nu is Medjugorje big reli-business. Twintig miljoen mensen hebben nu het dorp sinds 1981 bezocht. Ze hebben de regio gespekt. In de sacristie verkopen nonnen gebedskaartjes, buiten braken bussen ladingen gelovigen uit.

Een kapelaan – hij vindt zijn naam niet belangrijk – wil niet over politiek praten. ,,We proberen Medjugorje buiten de politiek te houden.'' Toch ontkomt hij er niet aan. Daarvoor maken de Kroaten zich te veel zorgen over hun toekomst. Op persoonlijke titel wil hij wel zeggen dat ,,onze vertegenwoordigers er niet zijn voor ons belang''. ,,Hoe kunnen wij ons dan veilig voelen?''

Hij doelt op de benoeming, door Bosnië-gezant Wolfgang Petritsch, van een nieuwe Kroatische vertegenwoordiger in het driekoppige staatspresidium van Bosnië. Dat zette kwaad bloed bij veel Kroaten, want zij hadden Ante Jelavic, leider van de HDZ, tot co-president gekozen. Maar Jelavic werd vorige maand door Petritsch ontslagen nadat hij had opgeroepen tot de instelling van een eigen Kroatische entiteit. ,,Mooi voorbeeld van democratie'', gnuiven de Kroaten over het optreden van Petritsch.

De verkiezingswet is een andere bron van onvrede. De wet heeft de nationalisten buiten de regering gehouden. Een meerderheid van de Bosnische Kroaten heeft op de hardliners gestemd, maar de gematigden hebben hun plaats in de regering gekregen, aldus zeggen de hardliners.

Deze maand raakten de gebeurtenissen in een stroomversnelling. Duizenden Bosnisch-Kroatische soldaten liepen uit protest de barakken van het federatieleger uit om een `eigen' leger te vormen. Soldaten van de internationale vredesmacht vielen de Hercegovacka-bank binnen, namen de administratie mee en deden de bank op slot. Volgens VN-gezant Petritsch zat de `huisbank' van de HDZ vol zwart geld.

De inval heeft de roep om afscheiding onder de Kroaten versterkt – maar niet bij iedereen. Grote bedrijven hebben hun bedenkingen. Bobita is zo'n onderneming. De frisdrankproducent, even buiten Citluk, begon in 1989 met twee werknemers en heeft er nu tachtig. De productiehal is ongewoon efficiënt, ruim en schoon. Flessen gaan in hoog tempo over de lopende band. ,,Onze thuismarkt is Bosnië'', zegt marketing-medewerker Igor Planijic. ,,Héél Bosnië. Een markt van drie miljoen mensen.'' Maar scheiden de Bosnische Kroaten zich af, dan heeft Bobita een thuismarkt van 160.000 mensen en moet ze `exporteren' naar de moslim- en Servische buren. ,,Dat overleven we niet.''

Ook in Medjugorje hebben sommigen twijfels. Op Goede Vrijdag patrouilleerde de vredesmacht SFOR er met tanks. De priester vond het een schande en tekende protest aan. Ook de handelaren schelden op de soldaten: ,,De gelovigen schrikken zich lam van die tanks. Die blijven weg.'' Op nieuw geweld zitten de handelaren van Medjugorje niet te wachten. Vorig jaar bezochten ruim één miljoen mensen de mis. Voor Pasen moest de kerk 35 priesters inschakelen om allen de biecht te horen. Nee, nieuwe onrust komt niet van pas. Het gaat net zo lekker in Medjugorje. De reli-business bloeit.

    • Yaël Vinckx