Bomschuiten onder een zwaarbewolkte hemel

De Scheen, zo noemen kenners het lexicon van Nederlandse schilders en tekenaars tussen 1750 en 1850, dat vijftig jaar geleden verscheen en nog steeds geldt als hét standaardwerk op dit terrein. De bijnaam komt van de auteur, Pieter A. Scheen (geb. 1916), die in 1947 de Haagse kunsthandel van zijn vader overnam en de zaak internationaal aanzien bezorgde. Scheen exposeerde in de naoorlogse jaren toen nog onbekende kunstenaars en zorgde voor een herwaardering van de Haagse School. Hij kocht een groot aantal hoogwaardige doeken van deze groep van Haagse schilders, die zich tussen 1870 en 1890 toelegden op realistisch weergegeven landschappen en interieurs in veelal karakteristieke grijze en bruine tinten. In 1991 werd Kunsthandel Pieter A. Scheen BV verkocht en de huidige eigenaar vindt de tijd rijp om een selectie van de mooiste werken uit de inventaris van de hand te doen. Dinsdag 24 april komen op een speciale avondzitting bij veilinghuis Christie's 33 werken onder de hamer van 24 representanten van de Haagse School. Onder hen bekende namen als Jacob en Matthijs Maris, Hendrik Johannes Weissenbruch en Andreas Schelfhout.

Een van de belangrijkste stukken is Marée bas van Hendrik Willem Mesdag (1831-1915), een zeegezicht met bomschuiten op het strand onder een zwaar bewolkte lucht met meeuwen. Mesdag schilderde het museale werk in Scheveningen enkele maanden voor in december 1894 een storm er ernstige verwoestingen aan de kust aanrichtte. Daarna werd er een haven aangelegd en was het gedaan met de bomschuiten, die werden vervangen door moderne vissersboten. Het veilinghuis verwacht een opbrengst van zes tot acht ton voor de Mesdag.

Bomschuiten waren een geliefd onderwerp voor de Haagse schilders. Ook van de impressionistisch schilderende Hendrik Johannes Weissenbruch (1824-1903) komt het Scheveningse strand met bomschuiten op de veiling, weergegeven op een winderige dag met een woelige zee. Schatting: 140.000 tot 180.000 gulden.

In de collectie van de kunsthandel bevindt zich een aantal doeken van Willem Bastiaan Tholen (1860-1931). Deze Haagse schilder was gefascineerd door het pittoreske Giethoorn, maar toen hij zich later vestigde in een huis aan het kanaal tussen Scheveningen en Den Haag, werd zijn woonomgeving zijn voornaamste inspiratiebron. Beide thema's zijn op de veiling vertegenwoordigd. De waarde van Tholens doeken loopt van 15.000 gulden voor de laagste en 70.000 gulden voor de hoogste schatting. De Hagenaars hielden zich niet alleen met het buitenleven bezig, Albert Roelofs (1877-1920) hield het binnenshuis bij zijn favoriete thema: vrouwen. De titel De eerste rimpel (80-120.000 gulden) spreekt voor zichzelf, Toekomstdromen (120-160.000 gulden) laat twee mijmerende vrouwen in elegante sleepjurken zien.

De collectie-Scheen is onderdeel van de veiling 19de-eeuwse kunst. In de ochtend en de middag komen bijna tweehonderd werken aan bod uit Nederland, België en Duitsland, met onder andere schilderijen van Barend Cornelis Koekkoek, Jozef Israëls (met een boerenfamilie, à la Van Gogh, om een schaal dampende aardappels) en Jacobus van Looy.

Ook de Amsterdamse veilinghuizen Sotheby's en Glerum houden in dezelfde week hun 19de-eeuwse veilingdagen. Bij Sotheby's is een doek van Willem Koekkoek (1839-1895) een van de hoogtepunten. Het is een stadsgezicht op een winterdag met warm avondlicht, dat ten minste 110.000 gulden moet opbrengen. Ook bij Sotheby's is de Haagse School vertegenwoordigd, onder meer met jeugdige garnalenvissertjes aan het Scheveningse strand, op een doek van Bernardus Johannes Blommers (1845-1914). En ook hier duiken weer de Scheveningse bomschuiten op van Mesdag, maar hier, met een geschatte waarde tussen 80 en 120.000 gulden, in wat minder prijzige versie dan die uit Kunsthandel Scheen.

*Christie's, Cornelis Schuytstraat 57, Amsterdam. Veiling 19de-eeuwse kunst. 24 april, 10.30 uur, 19 uur collectie Kunsthandel Pieter A. Scheen. Kijkdagen 20-22 apr, 10-17 uur, 23 apr 10-16u.

*Sotheby's, De Boelelaan 30, Amsterdam. Veiling 19de eeuwse Europese kunst op 23 apr Kijkdagen 19-22 april. Inl 020-5502200.

*Glerum, Lekstraat 63, Amsterdam. 19de- en vroeg 20ste eeuwse schilderijen, tekeningen en grafiek. Veiling 25 apr Kijkdagen 19-24 apr. Inl 020-3012950.

    • Gerda Telgenhof