VN zien internationale plundering van Congo

Een commissie van de Verenigde Naties heeft de illegale exploitatie van Congolese hulpbronnen in kaart gebracht. Vier Nederlandse bedrijven en het Belgische Sabena Cargo zouden erbij betrokken zijn.

Nadat troepen uit Burundi, Rwanda en Oeganda in 1998 Congo waren binnengetrokken, bezochten zij boerderijen, opslagplaatsen, fabrieken en banken in het land. Ze gaven lokale managers het bevel deuren en koffers te openen, laadden de buit in en brachten die naar het thuisfront.

Dit staat in een rapport van een commissie van de Verenigde Naties dat eerder deze week is gepubliceerd. Buurlanden van de Democratische Republiek Congo beroven het land in twee etappes, aldus de comissie die secretaris-generaal Kofi Annan van de Verenigde Naties vorig jaar heeft ingesteld.

De eerste etappe, die van de plunderingen, is achter de rug en gebeurde tussen september 1998 en augustus 1999. De tweede fase, aldus het rapport, is in volle gang. Vaak met steun van Congolese machthebbers hebben Oeganda en Rwanda ,,administratieve structuren'' opgezet voor de illegale exploitatie van de ,,enorme natuurlijke hulpbronnen'' die Congo rijk is.

Diamanten, hardhout, koffie, goud en andere waardevolle delfstoffen hebben in deze twee etappes hun weg gevonden naar internationale markten. Op grond van haar onderzoek spreekt de vijfhoofdige VN-commissie van massale plunderingen, plunderingen waaraan tientallen Westerse bedrijven mede schuldig zijn, bijvoorbeeld omdat zij betrokken zijn bij de import ervan.

In een bijlage van het rapport worden vier Nederlandse bedrijven genoemd (`Eagleswings, Veen, Chimie Pharmacie en Patel Warehouse'). Deze bedrijven zouden handelen in coltan (columbiet-tantaliet), een populaire naam voor een grondstof die voor een deel (het zogeheten tantalium) wordt toegepast in onderdelen van mobiele telefoons.

De beschuldiging tegen de vier Nederlandse bedrijven is niet expliciet geformuleerd, maar voorzitter Safiatou Ba-N'Daw van de commissie zei op een persconferentie dat de namen zijn vermeld ,,omdat wij denken dat ze betrokken zijn bij de illegale exploitatie''.

De handelsnamen van de Nederlandse bedrijven zijn niet bekend bij het ministerie van Economische Zaken. ,,Wij bestuderen het rapport en proberen de betrokken bedrijven te benaderen'', zegt een woordvoerder van het departement. Philips gebruikt tantalium in condensatoren, kleine elektronische onderdelen die worden toegepast in mobieltjes en andere elektronica. ,,Maar wij betrekken geen tantalium uit Congo'', aldus een woordvoerder.

,,Minder dan 15 procent van het tantalium dat mondiaal wordt toegepast komt uit Afrika'', aldus de belangenvereniging TIC van bedrijven die bij de winning van de delfstof betrokken zijn. Na klachten van natuurbeschermers over de illegale winning van de delfstof in Congolese Nationale Parken heeft de organisatie leden ,,opgeroepen'' de grondstoffen elders te betrekken.

Volgens het VN-rapport zijn Rwandese troepen en hun bondgenoten van het Congolese bevrijdingsleger van wijlen Laurent Kabila in 1998 begonnen met het transport van coltan naar Rwanda. Zo had het Congolese bedrijf Sominki in november 1998 duizenden tonnen van het materiaal opgeslagen op verschillende plaatsen in Congo. ,,Een zeer betrouwbare bron'' vertelde de VN-commissie dat de Rwandezen een maand nodig hadden om de voorraad, zeven jaar productie, over te vliegen naar de hoofdstad Kigali.

De exploitatie van de Congolese mijnen gaat sindsdien door. Volgens het rapport zet Rwanda gevangenen in om coltan op te graven in ruil voor strafvermindering of geld voor voedsel.

Het VN-rapport stelt vast dat zich de laatste jaren een opmerkelijke verschuiving heeft voorgedaan in de transportmiddelen waarvan smokkelaars zich bedienen. Ooit waren de meren Kivu en Tanganyika, in de grensgebieden tussen Congo en de oostelijke buurlanden, de belangrijkste smokkelroute. Tegenwoordig gebeurt het transport vooral met vliegtuigen, ook die van de Belgische maatschappij Sabena Cargo.

In het VN-rapport worden naast direct betrokkenen de huidige politieke leiders van Congo's buurlanden genoemd. De Rwandese president Paul Kagame heeft een ,,sleutelrol'' in de exploitatie van hulpbronnen. De Oegandese president Yoweri Museveni ,,beschermt illegale activiteiten en de mensen die zich ermee bezighouden''.

Volgens de commissie leverde een kilogram coltan eind vorig jaar 200 dollar op. De totale opbrengsten van de grondstof, naar schatting 250 miljoen dollar in 18 maanden, waren voldoende om de Rwandese troepen in Congo te financieren. ,,Hier ligt de vicieuze cirkel van de oorlog'', aldus de VN-commissie. Troepen beschermen bedrijven die delfstoffen exploiteren en delen in de opbrengst.

De VN-commissie roept op tot een embargo op de import van onder meer hout, goud, coltan en diamanten uit Burundi, Rwanda en Oeganda.