Recycling: van papierslib tot cement

Papierslib, afval van de papierindustrie, via een `schoon' proces omzetten in een soort cement. Komend najaar begint deze bijzondere vorm van recycling bij afvalverwerker AVR-Avira.

In het Gelderse Duiven zal jaarlijks 200.000 ton papierresidu worden omgezet in 40.000 ton `top-crete', een poeder met de eigenschappen van cement. In het recyclingproces wordt voorts 15 megawatt thermische energie per jaar geproduceerd. Behalve `schone' rook is er geen afval of restproductie.

,,Nog nergens anders ter wereld wordt dit concept toegepast'', zegt directeur Wim Koole van AVR, een van de grootste afvalverwerkers in Nederland. Het idee om papierslib te `verwerken' tot een nieuw product met commerciële waarde is onder meer afkomstig van papierfabrikant Mayr-Melnhof Eerbeek. Dit bedrijf maakt deel uit van CDEM Holland, een bundeling van vier Nederlandse papierfabrieken, die samen met AVR-Avira voor deze unieke vorm van recycling een joint venture heeft opgericht, PRV (Papier Residu Verwerking Nederland bv). Er wordt 35 miljoen gulden geïnvesteerd in het bedrijf bij Duiven, dat zelf tien miljoen in de energie-infrastructuur van het project heeft gestoken. In het volautomatische proces is plaats voor zeven werknemers.

Nederland produceert jaarlijks drie miljoen ton papier, wat overeenkomt met 200 kilo per hoofd van de bevolking (250 kilo in de VS, koploper in de wereld). Twee miljoen ton wordt hergebruikt. Dat is verhoudingsgewijs iets lager dan in Duitsland, maar aanmerkelijk hoger dan in Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk, zegt directeur A. de Wit van Mayer-Melnhof. De vezels die het papier vormen kunnen circa zeven keer worden hergebruikt. Het papierslib dat bij de productie van papier overblijft, bevat behalve vezels ook klei en krijt, waardevolle stoffen, die eveneens hergebruikt kunnen worden.

,,Tien jaar geleden zagen we al in dat we daar iets mee moesten proberen te doen'', zegt De Wit. Mede daarom werd de CDEM opgericht. Papierfabrieken houden altijd een afvalstroom, honderd procent efficiënt produceren kan niet. Vroeger ging papierslib naar stortplaatsen. Nadat die werden gesloten, waren we aangewezen op avi's (afvalverwerkingsinstallaties) die hoge tarieven rekenen. Dat is bedreigend voor een kapitaalintensieve industrie die duurzaam en op lange termijn wil opereren en op Europese schaal moet concurreren. Van de productie van het bedrijf in Eerbeek, eigendom van een Oostenrijkse onderneming, gaat 85 procent naar Europese afnemers.

De Wit: ,,Behalve de overheid die recycling bevordert, kregen we in 1996 ook te maken met een actiegroep tegen de bouw in Eerbeek van een installatie om papierslib te verwerken. Verbranden kan, maar dan moet het rookgas gereinigd worden en dat kost veel geld. Toen zijn we met AVR gaan praten die bij het bedrijf in Duiven nog productieruimte ter beschikking bleek te hebben, en dat uiteraard ook beschikt over de benodigde infrastructuur en logistieke ondersteuning. Met steun van de overheid – zowel van de provincie als van `Den Haag', dat subsidie verstrekte – is vervolgens onderzoek verricht naar een chemisch proces om het mengsel van klei en krijt in het papierresidu om te zetten in top-crete. Daarvoor was een oven voor thermische conversie nodig.'' Duitse ovenbouwers toonden zich sceptisch. ,,`So was gibt es nicht', zeiden ze. Maar bij de TU Twente vonden we een kleine oven `in de mottenballen' waarmee geëxperimenteerd kon worden, uiteindelijk met succes.''

ThyssenKrupp EnCoke, een bedrijf van ThyssenKrupp Engineering, levert de speciale wervelbed-oven waarin het papierslib zal worden verwerkt. Nico Voogt van de Eerbeekse papierfabriek, die nauw betrokken was bij de ontwikkeling van het nieuwe proces, spreekt van een optimaal product. ,,Het is een schoon proces. Er is geen restafval. De rook is schoon. We blijven mijlenver onder alle normen.''

Het hergebruik van papier komt met deze `eenvoudige vondst' tegen de 100 procent, voegt Voogt daaraan toe. De productie van circa één miljoen ton papier levert circa 200.000 ton papierslib op. Van de totale Nederlandse productie van drie miljoen ton wordt al twee miljoen ton hergebruikt. De Wit wijst erop dat niet alle soorten gebruikt papier volgens het nieuwe proces verwerkt kunnen worden. ,,Er zijn papierfabrikanten die reststoffen van andere aard overhouden. Maar voor het grootste deel van de papierindustrie is dit een oplossing, en dat geldt wereldwijd.''

Het conversieproces is inmiddels patenteeerd. Voor de 40.000 ton top-crete die wordt geproduceerd, bestaan volgens De Wit interessante niche-markten die ,,positieve opbrengsten'' beloven. Het kan bijvoorbeeld gebruikt worden in siertoepassingen als vervanger van cement. Dat betekent weer dat er minder cementgrondstof, zoals mergel, behoeft te worden gewonnen. Voor AVR betekent de verwerking van het papierslib – aangevoerd door 28 vrachtauto's per dag – nieuwe inkomsten. En ,,dat past goed in onze groeistrategie'', zegt directeur Koole van AVR, dat inmiddels 2.000 werknemers in Nederland telt. AVR, dat al langer betrokken is bij de professionele inzameling van gebruikt papier (dat vervolgens verplicht wordt afgenomen door de papierindustrie voor hergebruik), wil tot de drie grootste afval- en milieubedrijven in de Benelux behoren.

    • Jan Gerritsen