`Ik heb recht op een fatsoenlijke dood'

Zij richtte de stichting Vrijwillig Leven op, omdat ze wil sterven als het háár uitkomt. En alsjeblieft geen zorg van Jaap de Hoop Scheffer voor de deur!

Op welk moment Emmy Lopes Dias (81) de pil van Drion zal slikken, weet ze niet. ,,Dat is onmogelijk te voorspellen.'' Maar de kans dat ze het doet, is groot. ,,Dan zeg ik: dit is het moment om dood te gaan.''

Heeft u zo'n zelfmoordmiddel in huis?

,,Nog niet. Het is moeilijk verkrijgbaar, maar als je het eenmaal hebt, geeft het een grote rust. Ik kende een vrouw, die had zo'n pil in een doosje. Sommigen wisten dat. Ze was erg ziek. Het bezit ervan gaf haar rust en tegelijkertijd stelde ze het gebruik uit. Op een gegeven moment heeft ze hem ingenomen, ze was bij haar volle verstand. Zij had zelf bepaald hoeveel leed ze had kunnen dragen.''

Wanneer ben je levensmoe? Twee jaar geleden verliet Emmy Lopes Dias haar grote huis in Hilversum. ,,Jarenlang zijn de dingen vanzelfsprekend en dan ineens niet meer. Ik dacht: hé, ik heb er geen dag om getreurd.'' Dat is waarschijnlijk de eerste fase van de onthechting, vermoedt ze. De levenswil die langzaam wegglijdt. ,,Ik merkte dat ik nerveus werd van volle concertzalen dus moet ik maar niet meer naar een concert gaan. Er zijn hindernissen die het deelnemen aan het gewone leven moeilijk maken. Die accepteer ik.''

Mevrouw Lopes Dias woont in een klein appartement in het Rosa Spierhuis tehuis voor bejaarde kunstenaars en wetenschappers - in Laren. Tot 1991 was ze actrice, onder andere in de televisieserie De Kleine Waarheid van Willy van Hemert bij de NCRV en bij de Haagse Comedie. Ze loopt wat minder goed, haar handen zijn vervormd door de reuma en de dag begint pas om elf uur. Maar haar groene ogen stralen en sierlijk schikt ze haar turquoise zijden sjaal om haar schouders.

Er loopt een oude dame met een stok over het gazon onder haar raam. ,,Bekijk het eens vanuit dat perspectief'', zegt Lopes Dias. Je bent oud en depressief en alleen en je wilt dat het is afgelopen. ,,Alsof je er ooit uit zult komen en met opgewekt gemoed weer de stralende einder tegemoet gaat.''

Er is een duidelijke grens aan het leven. ,,Als mijn geestelijke vermogens niet meer functioneren, is het leven afgelopen. Dan gaat mijn hart misschien door, maar de communicatie stokt. Er is geen uitwisseling meer. Het denken, dat is de essentie. Als dat niet meer mogelijk is, je kunt niets meer opnemen, dan is het voor mij voorbij. Het lichaam is alleen nog maar een ding.''

Het zijn de veertigers en vijftigers die het moment willen bepalen waarop wij uiteindelijk dood moeten gaan. Dat vind Lopes Dias onverdragelijk. Vijf jaar geleden richtte ze de stichting Vrijwillig Leven op. ,,De Hoop Scheffer en Marijnissen roepen: `we moeten zorg en liefde aanbieden'. Stel je voor dat ze hier ineens voor de deur staan met zorg en liefde. Je blijft dood van schrik.''

Als je autonomie verdwijnt, gaan anderen over je beschikken. Dat is Lopes Dias' angst. Het is gewoon intolerant, vindt ze. ,,Ik accepteer het als mensen een zelfmoordmiddel afwijzen, maar niemand mag zeggen: `als wij het vinden, mogen jullie het ook niet'. Ze bedoelen: `dan krepeer je maar'. Ik heb recht op een fatsoenlijke dood.''

Lopes Dias beschikte op jonge leeftijd over leven en dood. Toen ze als twintiger onderduikers aan een schuilplaats hielp. ,,Ik heb een gezin grootgebracht, ik had de verantwoordelijkheid avond aan avond een voorstelling te geven. Je loopt honderden risico's op ongelukken, op medische fouten. Dat vindt iedereen volstrekt normaal. Alleen als het over onze dood gaat, zijn de risico's kennelijk te groot. Waarom kan ik mijn leven dan niet beëindigen op een moment dat ik dat wil?''

    • Jutta Chorus