`De straat is een slechte oplossing'

Steeds meer gemeenten vangen asielzoekers op die door de overheid op straat worden gezet. ,,Het is het grootste dilemma in ons asielbeleid.''

Groningen financiert de opvang van zestig asielzoekers in een voormalig bejaardentehuis. Den Haag geeft 300.000 gulden aan kerken om huisvesting te regelen voor asielzoekers die op straat komen te staan. Utrecht wil zelf een plek gaan bieden aan asielzoekers die legaal in Nederland zijn. De provincies Groningen en Friesland zijn bezig opvang te regelen voor asielzoekers.

,,Wij vinden het gek en onaanvaardbaar dat asielzoekers van goede wil, die willen terugkeren maar niet kunnen, op straat worden gezet'', zegt burgemeester Ronald Bandell van Dordrecht. Hij vertegenwoordigt het Platform Asiel: twintig burgemeesters en wethouders die zich bij de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG) bezighouden met asielzoekers.

De gemeenten hebben een probleem en zoeken steeds vaker een onconventionele oplossing. Het vorig jaar aangenomen `terugkeerbeleid' zorgt ervoor dat er steeds meer asielzoekers zonder onderdak komen. Een tweede asielverzoek mag in Nederland worden afgewacht, maar opvang is er niet meer. Een asielzoeker die via een ander land naar Nederland is gekomen moet daar asiel aanvragen; dat is de zogeheten Dublin-claim. Het duurt een tijdje om dat te regelen en in die tijd is er geen opvang.

En dan zijn er nog de uitgeprocedeerde asielzoekers. Eigenlijk moeten ze terug, maar dat lukt al jaren van geen kanten. De asielzoeker zelf werkt niet mee of het land van herkomst wil geen eenmalig reisdocument verschaffen. Technisch onverwijderbaar, heet dat. De opvang in het asielzoekerscentrum wordt na 28 dagen stopgezet, werd vorig jaar bepaald. Het is allemaal bedoeld om te zorgen dat asielzoekers niet jarenlang in een centrum wachten op hun uitzetting, dat er minder Dublin-claimanten komen en minder mensen een tweede asielverzoek indienen. Het werkt ook, zegt justitie.

Maar het beleid heeft een schaduwzijde waar de gemeenten direct voor waarschuwden. Zíj worden geconfronteerd met asielzoekers die geen onderdak meer hebben, op het station hangen, de openbare orde verstoren of ,,bij de bevolking een reactie oproepen'', zoals de Groningse commissaris van de koningin Hans Alders het uitdrukt. Zijn provincie vangt veel asielzoekers op. ,,Tot nu toe werden asielzoekers opgevangen in het informele circuit: door kerken en hulporganisaties. Maar dat circuit loopt nu over.'' De druk op de opvang neemt inderdaad toe, erkent directeur Johan Gotworst van de Federatie Opvang in Utrecht. ,,En wij moeten ook geen verlengstuk worden van de asielcentra.''

Volgens Alders ziet `Den Haag' nu ,,de straat als oplossing''. Hij vindt het een bijzonder slechte. Samen met gemeenten probeert hij staatssecretaris Kalsbeek (Justitie) hiervan te overtuigen. Burgemeester Bandell: ,,Wij vinden dat het zo echt niet kan. En de staatssecretaris begint dat te begrijpen.''

Tot die tijd redeneren de gemeenten praktisch. ,,Zeg maar gewoon beschaafd en humaan'', zegt Bandell. Ze benadrukken dat er asielzoekers zijn die legaal in Nederland verblijven (Dublin-claimanten, tweede aanvraag), maar die toch niet worden opgevangen. Dat vinden ze onterecht. En wie er niks aan kan doen dat ze niet terugkunnen, mogen toch ook niet zomaar op straat worden gezet? Dus regelen of financieren steeds meer gemeenten opvang.

Maar daar is lang niet iedereen het mee eens. Volgens Tweede-Kamerlid Henk Kamp (VVD) is het ,,ongelukkig en onverstandig'' dat gemeenten asielzoekers opvangen waarvan het rijk nou juist besloten had dat ze geen dak meer boven hun hoofd zouden krijgen. Doorkruisen van het overheidsbeleid, noemt hij het. ,,Je zendt een dubbel signaal uit, het trekt weer mensen aan en op die manier hol je je eigen beleid uit.'' Hij vindt dat Kalsbeek het moet stoppen. Dat meent Tweede-Kamerlid Bert Middel (PvdA) niet, maar hij vindt het ook geen goede ontwikkeling. ,,Het is hartverwarmend en onverstandig. Als gemeenten zoals nu structureel opvang gaan bieden, span je het paard achter de wagen.''

Volgens de Groningse wethouder René Paas is dat ,,Haagse blikvernauwing''. Hij zegt dat gemeenten ,,geen keus'' hebben omdat het geen optie is dakloze vreemdelingen op straat te laten rondbanjeren. Dat erkent Middel ook wel. ,,Het is het grootste dilemma in ons asielbeleid.''

    • Yasha Lange