Religie van de mens verdient voorrang

Het heeft mij verwonderd dat in de nogal emotionele maar begrijpelijke protesten van vrouwen tegen de godsnaam in de nieuwe bijbelvertaling geen van de deelneemsters het matriarchale element in de religiebeschouwing in het geding heeft gebracht.

Het joods-christelijke geloof is een uit het patriarchaat geboren vorm van religie. De almacht berust bij een scheppende, donderende en bliksemende god (`heer der heerscharen'), die de schuld van 's mensen pijn en dood bij de vrouw legt, een uitgebreide lijst van verboden en voorschriften opstelt, zijn zoon offert voor 's mensen heil en tenslotte een strafgericht belooft waarin dit heil maar ten dele zijn geldigheid behoudt.

Tegenover deze hoogst mannelijke god die zich in de christelijke mysteriedienst ook nog eens openbaart in een (alweer mannelijke) heilige geest, zouden vrouwen en ook mannen die de vrouwen liefhebben (in alle betekenissen van het woord) kunnen wijzen op de eredienst van het matriarchaat. Ik geef toe dat dit een zware opgave is: als het waar is dat het godsdienstige menselijke denken (voor zover aanwezig) ooit door een godin is beheerst, dan ontbreken hier de heilige boeken, waarop jodendom en christendom stoelen, of zij zouden – wij blijven in de mythische sfeer – bij de autoritaire patriarchale machtsovername met opzet vernietigd zijn.

Wat natuurlijk niet wegneemt dat matriarchale religieresten in oude en nieuwe godsdiensten zijn blijven leven: de Moedergodin, de Grote Moeder en Magna Mater hebben in de oudheid hun invloedrijke cultus gekend. En wat te zeggen van de ondanks Vader en Zoon in de vroege Middeleeuwen ontstane Mariaverering? Kennelijk verlangen grote delen van het mensdom naar een troostrijke godin: van de byzantijnse theotokos of godsmoeder tot de latere, onvermijdelijk erotisch gekleurde Mariamystiek (`Ik heb gejaagd m leven lank/ al op een jonkvrouw schone/ de allerzoetste wijngaardrank/ die is in 's hemels trone') hebben geestelijken en leken de Moedermaagd aangebeden.

Mythe op mythe. Alle met een diep terugreikende oorsprong, begrijpelijk, zij het niet meer aanvaardbaar, noch de donderaar op de Sinaï, noch de bloed schreiende madonna's in miraculeuze plaatsen op aarde. Wat de discussie over de godsnaam leert is dat wij de moeder- en vadergoden zo langzamerhand uit ons leven dienen te verbannen om er de religie van de mens (m/v), maat en middelpunt van ons aards bestaan, voor in de plaats te stellen.

Theun de Vries is schrijver.

    • Theun de Vries