Hollands Dagboek: Gert Jan Suurd

Dierenarts Gert Jan Suurd (41) houdt praktijk in Epe, waar mond- en klauwzeer is uitgebroken en evenhoevigen preventief zijn geënt en worden afgemaakt. Is er nog een toekomst voor zijn bedrijf? Suurd is getrouwd met Monique en heeft drie kinderen: Leonieke (11), Diederik (9) en Olivier (5).

Woensdag 4 april

Minister Brinkhorst van Landbouw heeft gisteravond aangekondigd dat de driehoek Apeldoorn-Deventer-Zwolle preventief gevaccineerd wordt en dat alle varkens, schapen en geiten op deze 200 vierkante kilometer geruimd moeten worden. Voor runderen wordt nog een mogelijkheid geboden deze 12 maanden in leven te houden.

Voor ons, zes dierenartsen en zes assistentes, betekent het dat de praktijk Heerde-Epe op enkele pluimveehouders na helemaal leeg gehaald wordt: 140 melkvee-, 350 rundvee-, 50 varkens-, tientallen mestkalver-, stieren- en schapenbedrijven, en vele honderden adressen met hobbymatig gehouden schapen of geiten met lammeren zullen tijdelijk of misschien voorgoed verdwijnen. Gewoon niet te bevatten.

Om half negen kom ik op de praktijk. Dit is sinds twee weken een crisiscentrum waar onophoudelijk een stortvloed aan (telefonische) vragen over ons heen komt. Het enorme leed dat de boerengezinnen is aangedaan, zal mij altijd bijblijven. Hoe om te gaan met de stroom van machteloze, wanhopige, smekende, woedende veehouders? Vaak is gewoon luisteren al voldoende, maar het is frustrerend dat je niets aan de situatie kan veranderen.

De MKZ-crisis begon ruim een week geleden met het ruimen van twintig melkveehouders in Oene en elke dag kwamen daar tientallen adressen bij. In het begin plakten we adresstickers van de getroffen bedrijven op een groot vel papier aan de muur. Bij honderdvijftig stickers zijn we daarmee opgehouden. Nu is de gehele praktijk ingesloten – misschien wel duizend adressen.

Om half zeven aan tafel met het hele gezin. De telefoon gaat: een zieke koe en er is spoed bij! De collega die dienst doet is gisteren op twee besmette MKZ-bedrijven (Nr 14 & 15) geweest en mag drie dagen niet op bedrijven komen met evenhoevigen. Op het bedrijf staat een prachtige kudde Piemontese runderen en een moderne varkensstal met 500 vleesvarkens. Het spoedgeval betreft een koe met kopziekte. Een infuus in de bloedbaan en de koe staat na tien minuten weer, wandelt naar haar kalf en gaat gewoon vreten.

Toch nog op tijd terug om de kinderen te zien. Telefoon: Leonieke neemt op en ik zie haar schrikken. Het is de RVV, die zelden goed nieuws brengt. Ik ben in het bezit van een Uniek Bedrijfs Nummer maar heb op dit moment geen MKZ-gevoelige dieren. Wel bevindt onze woonboerderij zich net buiten de twee-kilometerring rond Oene en om deze reden is mijn vrouw reeds bezocht door de RVV. Na het ondertekenen van de nodige paperassen was het duidelijk dat er bij ons niets te screenen viel. En dus valt er morgenvroeg ook niets te vaccineren. Deze ervaring sluit aan bij die van de vele veehouders in ons gebied die gebeld worden voor RVV-werkzaamheden terwijl de dieren al dagen eerder geruimd zijn.

Donderdag

Om half negen de kinderen naar school in Oene gebracht. De school is ruim een week dicht geweest in verband met de MKZ-uitbraak. Onder inachtneming van de `Hygiëne richtlijnen voor scholieren uit ingesloten gebieden' gaan de leerlingen weer naar school. Meester Peter Verbeek heeft de ouders daarover in een nieuwsbrief geïnformeerd en professionele hulpverlening is voor de kinderen onder handbereik.

Op de praktijk bestaat nog steeds onduidelijkheid over de vraag wat er nu moet gebeuren met al het gevaccineerde rundvee in het afgesloten gebied. Eerste mogelijkheid: alle evenhoevigen worden binnen twee maanden gedood in een van de slachthuizen in het afgesloten gebied. Het vlees en de melk zijn niet voor consumptie beschikbaar. Een maand later zou daarna een herbevolking van het gehele gebied kunnen plaatsvinden. Mogelijkheid twee: de 55.000 stuks rundvee blijven in leven. Deze worden dan de komende 12 maanden geslacht en mogen onder strikte voorwaarden binnen Nederland worden geconsumeerd. Gevolg is dat het gebied pas kan worden herbevolkt drie maanden nadat het laatste gevaccineerde rund is geslacht. Honderden reeds geruimde veehouders hebben in dat geval ruim een jaar geen inkomsten.

Vrijdag

Om acht uur op de praktijk. Een van de eerste telefoontjes betreft een ernstige verdenking van MKZ (Nr 16) in Wapenveld aan de noordzijde van ons praktijkgebied. Het houdt dus nog niet op. In de loop van de ochtend gewoon een paar visites gereden. Onder meer een imposante dekstier met een klauwprobleem. Geen MKZ, maar gewoon een zoolzweer in een van de achterklauwen.

Bij het wegrijden blijkt een ruimingsploeg van de RVV in het Vlekkertseveld bezig een kudde Galloway-runderen te euthanaseren. Voor mijn ogen strekt zich een landschap uit vol kadavers van zwarte koeien. Daartussen een macaber ballet van mannen in witte pakken en aan de horizon een karavaan voertuigen zoals die reeds twee weken het gebied doorkruist: een kraanwagen plus grijper, douchecabines en diverse grote containerwagens.

Tussen de middag bij de maatschapslunch de laatste stand van zaken besproken: in Heerde een nieuw geval van MKZ (Nr 17). Morgen is de ruiming. Het hele gebied blijkt plotseling vol te staan met blauwe MKZ-bordjes: de betekenis is de veehouders niet duidelijk en niemand die ze uitleg geeft. Bij thuiskomst belt wederom de RVV: ze komen morgen mijn niet-aanwezige evenhoevigen vaccineren. Ik verbaas mij allang niet meer.

Olivier heeft op zijn kamer een boerderij met tientallen boerderijdieren. Op mijn vraag of ze al gevaccineerd zijn, antwoordt hij na enig nadenken: ,,Dat hoeft niet want deze boerderij staat in Amerika.''

's Avonds naar een bijeenkomst van het Utrechtsch Heeren Dispuut TON. Bij een controlepost in 't Harde inspecteert een agent mijn kofferbak. Ik realiseer me dat ik mij voor het eerst buiten het ingesloten gebied bevind.

Zaterdag

Bij de post zit een brief van de RVV: alle evenhoevigen op mijn bedrijf zullen worden gevaccineerd.

's Middags een scala aan telefoontjes en een bezoek aan een pasgeboren ezelsveulen dat Máxima gaat heten.

In het gebied zijn momenteel tientallen vaccinatieteams actief, de mannen in blauwe pakken die hun auto op de openbare weg parkeren en via omslachtige procedures het erf betreden. Soms leidt dit tot emotionele taferelen en een gang naar de telefoon om even stoom af te blazen. Een varkenshouder is razend over het aangerichte bloedbad onder zijn honderden zeugen en duizenden biggetjes. Hij kan niet langer aanzien dat er gaten in de oren geknipt worden en ontsteekt in een machteloze woede.

's Avonds bijeengekomen met het hele praktijkteam om voor het eerst sinds de MKZ-crisis elkaar rustig te spreken en te steunen in de waanzinnige wereld waarin we zijn terechtgekomen.

Zondag

Voor het eerst in drie weken een uurtje kunnen uitslapen. Vandaag wederom een melkveebedrijf in Heerde met klinische verschijnselen van MKZ (Nr 18). Aanwezig 300 stuks melkvee en jongvee. Er gaan 45 stuks in een container dus reken maar uit. Vanmiddag voor het eerst in drie weken bezoek gehad. Onze boerderij lag in de binnencirkel rond Oene en dit gebied was alleen toegankelijk voor aanwonenden.

Aan het einde van de middag nog twee meldingen van besmette bedrijven, in Heerde en Wapenveld, de twintigste MKZ-uitbraak binnen drie weken.

Tegen zonsondergang op weg naar een schaap met `het lijf eruit' (baarmoeder is er na het lammeren binnenstebuiten uit gekomen). Een rit van tien kilometer langs Oene, Veessen, Vorchten en Marle. Veel borden en spandoeken langs de IJsseldijk met wanhoopskreten: `Redt onze koeien' en: `Wij zijn geënt, wat nu?'

Maandag

De dag begint al vroeg met een koe met melkziekte en aansluitend rij ik langs onze vestiging in Heerde. Beide collega's hebben tot diep in de nacht geruimd op besmette bedrijven en kunnen om die reden niet aanwezig zijn in het pand. Ook hier veel telefoon: een veehouder wordt morgen geruimd en heeft vandaag een zieke koe en wil deze laten behandelen. Zozeer zijn boeren met hun dieren begaan, dat gaat tot de laatste dag. Aansluitend aan huis een bok, drie dwerggeiten en twee schapen laten inslapen: hoezo beroepsdeformatie!

Opnieuw MKZ in Heerde (Nr 21). Telefonisch contact met een kalvermester waar deze week preventief ruim 650 Belgisch blauwe kalveren (waarde 1 miljoen gulden) worden geruimd.

Dinsdag

Bij de meeste melkveehouders is al weken geen melk opgehaald. Hierdoor moeten zij de melk weg laten lopen in de gierkelder. Waanzinng.

Deze crisis is een Nationale Ramp en gaat op alle fronten diep ingrijpen in de hier aanwezige veehouderij. Ook voor onze praktijk zijn de gevolgen verstrekkend. Driekwart van de omzet verdwijnt. We moeten met de maatschap het ondernemingsplan herschrijven en inventariseren hoe we de kosten het komende jaar kunnen drukken. Het ridicule is dat wij zelf meewerken aan het langzaam laten leegbloeden van een eens bloeiende dierenartspraktijk.

's Avonds een schapenverlossing met een doodgeboren lam: maakt dus niet uit! Om 21.00 uur een keizersnede van een Jack Russell terriër: drie levende pups, toch nog een succesje.

Woensdag 11 april

De ochtend doorgebracht met opereren. Stagiaire afgebeld die na Pasen tien weken stage zou lopen. Zelf wat gebeld met melkveehouders. Om 12.00 uur op het nieuws MKZ-melding nummer 22. In Dokkum! De beer is dus los. Tientallen melkveebedrijven zullen daar omvallen en ook de collegae in Friesland gaan zware tijden tegemoet.

Ook hier thuis gaan dingen mis. Ik vergeet Olivier van zwemles te halen, meester Frank Jr. brengt hem thuis. Ik ben dan net bezig met een koeverlossing bij buurman Bruin. De hele familie kijkt mee en er wordt een mooi stierkalf geboren. Op de goede afloop drinken we zoals gebruikelijk een borrel. De stier krijgt een naam: Gait Jan.

Hoe ga je om met een stroom smekende, woedende veehouders?