Zelfwerkzame lezer

Meestal staat hij in zijn eentje voor het Amsterdamse Amstelstation. Soms is-ie er helemaal niet, een enkele keer heeft hij gezelschap. In een felrood jack deelt hij Spits uit, vóór de ingang. Een paar meter achter hem staat een groene bak van de concurrent, waaruit reizigers Metro kunnen pakken.

De kranten Metro en Spits zijn een fenomeen. Nieuwkomers op een rijpe markt, met hoge toetredingsdrempels (drukken, bezorgen, advertenties en nieuws vergaren), waar toch ruimschoots kansen blijken te leggen. Onderscheidend verkoopargument: geen toeters, geen bellen. Zoals Easyjet in de luchtvaart bewijst.

Metro en Spits zijn gratis. Daarmee sluiten zij soepel aan op de veranderende samenleving, die een deel van de dag online is. Ook op internet is informatie gratis, althans de uitgevers slagen er, met de uitzonderingen die de regel bevestigen, (nog) niet in om geld te krijgen voor hun handelswaar.

Bijna twee jaar na hun gelijktijdige lancering bijten Spits en Metro in de (groei van de) losse verkoop van de andere kranten. En dat vreet aan de drie grote overgebleven krantenconcerns: Holdingmaatschappij De Telegraaf, Wegener en PCM Uitgevers (onder meer Volkskrant, Algemeen Dagblad, NRC Handelsblad).

Hun winst staat toch al onder druk door stijgende papierprijzen, aarzelende adverteerders, investeringen in internet, hogere productiekosten en groeiende moeite om op de krappe arbeidsmarkt bezorgers te vinden en te houden.

De Telegraaf kwam vorige maand al met een winstwaarschuwing, Wegener heeft de verwachtingen voor dit jaar ,,niet al te hoog gespannen'' en PCM Uitgevers kwam na een kwart lagere winst vorig jaar met nieuwe reorganisatiemaatregelen.

De grote publiekskranten De Telegraaf, Algemeen Dagblad, NRC Handelsblad en de Volkskrant lieten in het afgelopen vierde kwartaal allemaal een daling van hun oplage zien ten opzichte van de vergelijkbare periode van 1999.

Overigens zijn die cijfers van het Oplage-Instituut kennelijk nog steeds waardevolle informatie, hoewel zij eerder deze maand ook in veel kranten hebben gestaan. Op de internetsite van het Oplage-Instituut kunnen alleen abonnees deze cijfers bekijken.

Spits en Metro worden beide niet gemeten door het Instituut. De uitgever van Spits, Holdingmaatschappij De Telegraaf, verwacht dat de krant dit jaar een bijdrage aan het resultaat zal leveren. Dat tekent het succes van Spits en de kracht van het Telegraaf-concern, dat Spits alleen maar lanceerde om concurrent Metro direct de wind uit de zeilen te nemen.

De uitgever van Metro groeit mondiaal tegen de klippen op. ,,De op vier na meest gelezen krant ter wereld'', meldt de website van Metro International. In 1995 begonnen in Stockholm, nu met 18 edities in 14 landen, van Buenos Aires tot Warschau. De opmaak is uniform, de taal verschilt. Over de hele wereld voert Metro rechtszaken tegen mensen die er met haar merknaam vandoor gaan.

Metro boekte in de eerste negen maanden van vorig jaar in Nederland nog een verlies voor belastingen van 4,1 miljoen dollar (bijna 10 miljoen gulden), 1 miljoen dollar minder dan in de vergelijkbare periode van 1999. In mei en november was Metro zelfs winstgevend, meldde de uitgever onlangs.

De verliescijfers komen uit een prospectus van Metro International, dat eerder dit jaar een notering op de effectenbeurs van Stockholm kreeg. Vorig jaar ging Metro International al naar de Amerikaanse schermenbeurs Nasdaq, maar veel aandelenhandel ter plekke heeft dat niet opgeleverd, erkent Metro zelf.

Metro becijferde vorig jaar een lezersbereik van meer dan een miljoen in Nederland, maar merkt daarbij in het prospectus op dat dit cijfer afkomstig is uit een onderzoek van het NIPO, waarvoor Metro zelf opdracht gaf en de rekening betaalde. Een andere in brede kring vertrouwde bron, die Metro niet met name noemt, gaf een ,,veel lager'' bereik, erkent de uitgever. Metro scoort sterk onder jongeren (60 procent in de leeftijdsgroep 13-29) en onder vrouwen, twee doelgroepen die adverteerders moeilijk bereiken.

Metro's oplage van 304.000 exemplaren per dag wordt voor de helft gedrukt bij Wegener Grafische Groep, die daarvan in zijn laatste jaarverslag overigens geen melding maakt. Wil Wegener De Telegraaf, die 20 procent van de niet-stemgerechtigde aandelen bezit, liever niet voor het hoofd stoten?

Afgezien van de uitgever van De Telegraaf reageren de grote publiekskranten niet op Metro. Hopen zij op een clausule in het contract tussen NS Stations en Metro, dat de NS het distributiecontract na drie jaar kan opzeggen als de verkoop van kranten in stationskiosken met 15 procent of meer is gedaald?

Ja, de uitgevers blijven praten over gemeenschappelijke bezorging. Voorzitter P. Broertjes van het genootschap van hoofdredacteuren riep de directies daar vorige week nog eens toe op. Het is echter maar de vraag of deze krachtenbundeling op langere termijn zoden aan de dijk zet, als de mededingingsautoriteiten al hun fiat willen geven.

De echte vernieuwing van Metro en Spits zou wel eens niet hun prijs kunnen zijn, maar de zelfwerkzaamheid van de lezer, die de krant komt halen.

    • Menno Tamminga