Verlies

Een filmtip voor de paasdagen: Sous le sable. Een speelfilm van de Franse regisseur François Ozon met Charlotte Rampling, indrukwekkender dan ooit, in de hoofdrol. Dat ook de zo sterk vercommercialiseerde filmwereld nog zulke meesterwerken voortbrengt, zou de cultuurpessimisten onder ons tot mildheid moeten manen.

Jammer alleen dat het ons in Nederland maar niet lukt om zulke films te maken. En dat terwijl we het boek ervoor hadden! Want Sous le sable doet sterk denken aan het beste boek dat Anton Koolhaas – in 1964 schreef: De hond in het lege huis. Bij Koolhaas verdrinkt de vrouw van een vakantievierend echtpaar in zee. Koolhaas beschrijft het beginnende besef van het verlies bij Paul in laconieke, schrijnende zinnen. ,,Hij keek in de zee. Die was leeg. Hij tuurde scherp. Hij wilde haar hoofd ontdekken, maar hij ontdekte haar hoofd niet.'' En even verderop: ,,En het was tegelijkertijd het begin van zijn leven aan de grens van het bestaan. Want een mens heeft geen antwoord op zoiets; er zijn geen mogelijkheden.''

Hetzelfde overkomt Marie (Rampling) in de film. Haar man was er nog toen ze op het strand ging slapen. Daarna was hij er niet meer. En nooit meer. Zij krijgt haar verdriet niet verwerkt en schept een tweede werkelijkheid: een waarin haar man nog naast haar voortleeft alsof er niets gebeurd is.

Een plotselinge verdwijning, dat is de dood op zijn navrantst. Hij heeft toegeslagen, maar hij wil het niet weten en hij wacht met satanisch genoegen de reacties af. Misschien geeft hij na verloop van tijd een stoffelijk overschot vrij, maar dan nog zullen we niet weten wat er precies gebeurd is.

Buitenlandse recensenten vonden dat de film over een geestelijk gestoorde vrouw gaat. Het deed me goed dat de regisseur zich in Het Parool tegen die versimpeling verzette. Ozon: ,,Ik was blij dat een psychiater die de film zag dat ontkende. Volgens hem is er sprake van een gewone vrouw die uit zelfbescherming de dood van haar man ontkent.''

Die ontkenning heeft Ozon heel letterlijk genomen je ziet de vrouw met haar man omgaan – maar waarom niet? Ik ken een vrouw die bijna dertig jaar geleden iets dergelijks overkwam. Haar man was op slag dood bij een verkeersongeval. Zij zat ook in de auto, maar bleef vrijwel ongedeerd.

Een groter verdriet heb ik nooit van nabij meegemaakt. Zij kan nog altijd over haar man praten alsof hij bij je aan tafel zit. Zij denkt nog elke dag aan hem. Hij was te onverhoeds uit haar leven verdwenen. Hij was niet doodgegaan, maar doodgeworden op den duur. Eerst was er die vertrouwdheid in de auto na een feestje, toen de klap en de bewusteloosheid. Daarna de hel.

Het is een vorm van verlies die niet te omvatten is. Daar gaat die film over. En de novelle van Koolhaas die zo eindigt: ,,'sNachts, toen hij in het tweepersoonsbed op de eigen slaapkamer lag, huilde hij om Jacqueline, die er niet meer was en om zich zelf, die er nog wel was. De straat was stil de zee was kalm.''

    • Frits Abrahams