De woeste hoogten van het katholicisme

Wanneer de van oorsprong Schotse James Piper de Libanese Materia Mahmoud voor het eerst ziet, als hij bij haar ouders thuis de vleugel stemt, is ze twaalf. `Twee lange vlechten waar zich enkele koolzwarte krullen uit ontworsteld hadden. Een zomerse huid, met de kleur van door het tij gestreeld zand.' Ze worden op slag verliefd en lopen weg om te trouwen. Materia's vader, die in het diepst van zijn eer is gekrenkt, verstoot zijn dochter, maar niet nadat hij de protestantse James een aframmeling heeft laten geven en hem vervolgens heeft gedwongen het huwelijk opnieuw te sluiten voor een katholieke priester. Bovendien laat hij voor het jonge paar een huis op de punt van een vrijwel verlaten klif bouwen.

In haar debuutroman uit 1996 Laten wij aanbidden - ook in Nederland een aanzwellend succes - vertelt de Canadese schrijfster/actrice Ann-Marie MacDonald in proza vol poëtische, muzikale en culinaire zijsprongen het noodlotsdrama over de familie van James en Materia en hun vier dochters. Materia's moeder heeft dat noodlot dan al in James' theebladeren waargenomen. Hem heeft ze alleen de goede dingen verteld die ze zag. `Ik zie een groot huis. Een gezin. Er is veel liefde. Ik hoor muziek. Een beeldschoon meisje. Ik hoor gelach. Water.' Maar op hun trouwerij, waar Materia voor het altaar staat met afgeknipt haar en James met kapotgeslagen voeten, voelt ze angst. `Angst om iets dat ze op de bodem van zijn theekop had gezien.'

Wanneer Materia zwanger wordt, verandert ze van de betoverende bruid uit het Hooglied in een dikke, wezenloze vrouw. En er begint James iets op te vallen, dat hij niet eerder had gezien: Materia is donker. Ze vervult hem met weerzin. Zodra hun oudste dochter geboren wordt, keert James zich van Materia af om zich geheel aan de opvoeding en aan het ontluikende zangtalent van Kathleen te wijden, die al kan zingen voor ze kan praten. Zijn ambitie is om een gevierd operazangeres van haar te maken. James aanbidt zijn dochter, die uitgroeit tot een beeldschoon meisje met rood haar, maar uiteindelijk zal zijn liefde voor Kathleen tot tragische gevolgen leiden. Het motto van het boek, ontleend aan Wuthering Heights van Emily Brontë – het beroemde Victoriaanse drama over isolement en verboden liefde - werpt dan ook zijn schaduw vooruit: `,,Why canst thou not always be a good lass, Cathy?' Why cannot you always be a good man, father?''

Laten wij aanbidden is een geraffineerd opgebouwd boek, even rijk aan verhalen en mythes als aan de rooms-katholieke invloeden die in het verhaal zo'n prominente rol spelen. Al aan het begin van het boek hangt James' aanbidding van zijn oudste dochter dreigend over het verhaal heen, iets wat noch James noch Materia ontgaat. Om aan de verleiding te ontkomen, neemt hij zelfs dienst als soldaat in de Eerste Wereldoorlog in de hoop dat hij zal sneuvelen, maar hij keert terug.

Wanneer Kathleen voor haar zangopleiding naar New York vertrekt, neemt het verhaal een nieuwe wending, als James door een anonieme briefschrijver wordt gewaarschuwd dat zijn dochter van het rechte pad is afgeweken. Hij haalt haar tegen haar zin in naar huis en na een aantal maanden bevalt Kathleen van een tweeling. Het jongetje overlijdt, maar het meisje Lily wordt als een jongste dochter in het gezin van James en Materia opgevoed. Via de dagboekfragmenten van Kathleen die MacDonald door het verhaal heen strooit krijgt de lezer uiteindelijk in een even verrassende als zinderende finale de werkelijke toedracht te horen.

Psychologische spanning ontleent Laten wij aanbidden aan de ontwikkeling die de dochters van James en Materia doormaken van kind naar volwassen vrouw. Een groot deel van het verhaal wordt verteld vanuit het kinderlijke perspectief van Mercedes en Frances. Omdat ze te jong waren om alles te begrijpen wat er gebeurde, proberen ze met hun kinderlogica allerlei ongerijmdheden aan te vullen. MacDonald neemt de lezer met grote vanzelfsprekendheid mee in de magische denkwereld van kleine kinderen. Wanneer de zusjes ouder worden, komen de naakte feiten van het bestaan, kaal en hard als de bodem van Cape Breton waar het verhaal zich afspeelt, aan de oppervlakte. De manier waarop ze naar de fundamenten van hun leven kijken verandert daardoor: hun vader, zijzelf en hun relatie tot elkaar komen in een nieuw licht te staan. Op hun weg naar volwassenheid kiezen de zusjes alledrie hun eigen rol: Mercedes die van moeder, Lily - tegen wil en dank - die van heilige en Frances de rol van hoer.

Laten wij aanbidden is een verhaal met een moraal. Het katholieke geloof waarvan het verhaal doortrokken is, biedt uiteindelijk geen soelaas. Verrassend genoeg zou je de conclusie calvinistisch kunnen noemen: absolutie is niet mogelijk - iedereen moet met de gevolgen van zijn daden in dit bestaan leren leven.

Ann-Marie MacDonald: Laten wij aanbidden (Fall on Your Knees). Uit het Engels vertaald door Peter Abelsen. Nijgh & Van Ditmar, 605 blz. ƒ25,-

[Kop pagina: Buitenlandse literatuur]