Oudhollandse house

Nergens ter wereld bloeide de draaiorgelcultuur als in Nederland. Alleen in ons land was het mogelijk draaiorgels te huren, in andere landen moesten ze door potentiële draaiorgelspelers worden gekocht. De oorlog dreigde een eind te maken aan de draaiorgelcultuur. Muziek maken in het openbaar werd verboden en vele draaiorgels eindigden in de oorlogswinter als brandhout. Na de oorlog ondervond het draaiorgel concurrentie van modernere muziekinstallaties als de jukebox.

Inmiddels worden er meer draaiorgels gerestaureerd dan ooit. Japanners komen massaal naar het draaiorgelmuseum, het Nationaal Museum van speelklok tot pierement. Bij de populaire smartlappenfestivals door heel Nederland is het draaiorgel niet meer weg te denken. Bovendien zijn er diverse verenigingen die zich inzetten voor het behoud van het culturele erfgoed en draaiorgelbijeenkomsten organiseren. In het Nationaal Museum van speelklok tot pierement, waar het aanbod loopt van speeldoos tot uit zichzelf spelende spookpiano, komen liefhebbers twee avonden per jaar samen voor orgelconcerten. Volgens museumwoordvoerder Mirjam Blot komen daar, naast soapsterren, ook mensen uit de computerbusiness en voormalig draaiorgelspelers op af.

Tijdens deze avonden zijn niet alleen de bekendere draai- en kermisorgels te beluisteren, maar ook de reusachtige dansorgels die anders alleen in het museum zijn te bezichtigen. Dansorgels stonden in de `discotheken' van de jaren twintig. In die enorme danszalen dansten uiteraard alleen stelletjes – het solodansen van nu was ondenkbaar. Het orgel was de geluidsinstallatie met de boxen in één, de orgeldraaier was de dj, al was mixen er nog niet bij. Is communiceren in een disco tegenwoordig moeilijk, toen moet dat net zo lastig zijn geweest. De samba die uit een van de dansorgels van toen klinkt, veroorzaakt minstens zo veel decibel als de geluidsinstallatie op een gemiddelde houseparty. Discodoof is waarschijnlijk minder van deze tijd dan de meeste mensen denken.

Dansorgels worden niet meer gemaakt, maar enkele ambachtelijke bedrijfjes maken nog wel draaiorgels. Japanners, die de draaiorgels zien als een soort computer avant la lettre, kopen ze graag. Het is overigens opvallend dat de orgels zo traditioneel blijven, zowel wat uiterlijk als wat toepassing betreft. Alleen de liedjes die erop worden gespeeld worden moderner. De draaiorgelspelers ome Kees en zijn collega Evert brengen in de Kalverstraat `Banger hart' van Rob de Nijs ten gehore, en `Barbie Girl' van de hitformatie Aqua. Zo komt het draaiorgel natuurlijk nooit van zijn toch wat tuttige imago af.

Gelukkig verzonnen de organisatoren van de Utrechtse Museumnacht daar iets op. In het Nationaal Museum van speelklok tot pierement komt een disco waar je kunt housen op draaiorgelklanken. Een dj laat moderne nummers horen op een traditioneel dansorgel en in het café van het draaiorgelmuseum komt een eigentijdse lounge.

Nationaal Museum van speelklok tot pierement, Buurkerkhof 10 Utrecht. Tel. 030-231789. Internet: www.museumspeelklok.nl Draaiorgelconcert: 20 april, 19u30-22u30.

    • Lukas Keijser