Bleek en gespierd

De Nederlander m/v kleedde zich vroeger niet alleen anders, hij/zij verzorgde zich ook anders. Het schoonheidsideaal veranderde van gezond naar sportief. Op de tentoonstelling Spiegeltje, spiegeltje in Arnhem is dit proces in al zijn facetten te volgen.

Een doorsnee oma geurt anno 2001 naar Chanel, Dior of misschien wel Myake. Oma's uit de jaren vijftig roken naar Boldoot of naar Maja-zeep. De zwartrode verpakking van het zeepje uit de geurkast brengt de bezoeker van de tentoonstelling Spiegeltje, spiegeltje in één klap veertig jaar terug in de tijd. Het Openluchtmuseum in Arnhem, in 1918 begonnen als bewaarplaats van agrarisch erfgoed, heeft zijn koers verruimd tot `het leven van de Nederlanders vroeger en nu'. Daarin past een jaarlijkse thematentoonstelling, ditmaal gewijd aan `schoonheidsidealen in Nederland tussen 1950 en 2000'. Met als rode draad de verschuiving van het `lichaam als tempel' naar `het maakbare lichaam'.

De gekozen thema's zijn: baden, geuren, kleuren, gezondheid en bodybuilding. Voorzichtig formulerend moeten we concluderen dat er in vijftig jaar veel veranderd is. Haalde in 1955 de gemiddelde Nederlander zijn of haar schoonheid uit een stuk zeep en een potje crème, in 2001 ondergaan steeds meer mensen een kosmetische operatie of laserbehandeling om het ultieme schoonheidsideaal te bereiken.

Twee taps toelopende wanden, behangen met tientallen spiegels, lokken de bezoekers de expositieruimte binnen. Aan de rechterwand hangen foto's van kinderen die zich wassen in een ijzeren teiltje of in een granieten lavet. Een andere foto toont een zwangere vrouw, die onhandig staat de douchen in een hoekje van de keuken. Het plastic douchegordijn kleeft aan haar lichaam. Op de wanden er tegenover hangen portretfoto's van moderne jongeren met uitspraken over hun uiterlijk.

De nagebouwde tienerkamers uit de jaren zestig en zeventig in de afdeling kleuren, zullen bij menigeen van wat rijpere leeftijd een schok van herkenning teweegbrengen. Beatleplaten aan de muur, een oranje kruk met paars kussen en – natuurlijk – bruin behang. Persvoorlichter Dyonne Burgers vertelt dat niet alle spullen van de rommelmarkt zijn gehaald. ,,Na een oproep in de krant werden we overstelpt met voorwerpen en meubels uit de jaren zestig en zeventig.'' In de slaapkamer uit de jaren tachtig zien we het `gezonde leven' zijn intrede doen. Versgeperste jus als ontbijt, een fitness-apparaat onder het bed. Als service heeft het Openluchtmuseum een trimbaan nagebouwd voor bezoekers die willen weten of ze nog fit zijn.

Met de jaren komt er een verschuiving van een louter gezond, naar een `strak' of juist extreem gespierd lichaam. Op de afdeling bodybuilding hangen foto's van mannen met spieren die als dekplaten op het lichaam lijken geplakt. We mogen een blik werpen in de keuken van een bodybuilder. Aan de koelkast is een dieetlijst geplakt, op de planken staan potten met – legale – pepmiddelen en in de koelkast liggen de lege verpakkingen van de illegale middelen, zoals clenbutorol.

De cosmetische chirurgie is het slotstuk van de expositie. De schoonheid van filmsterren en popidolen kan worden geëvenaard met behulp van de scalpel. Discreet verstopt achter een wandje staat een televisiescherm waar geïnteresseerde bezoekers filmpjes kunnen bekijken van diverse cosmetische ingrepen. Foto's laten geslaagde operaties zien aan neuzen, billen en borsten.

De reclameposters in het hart van de expositie tonen in kort bestek hoe snel schoonheidsidealen zijn veranderd. Was in de jaren tachtig een gazellebruin lijf het hoogst mogelijk bereikbare, in de jaren negentig ontdekte men de verwoestende werking van de zon op de huid. De modellen op de affiches worden in latere jaren steeds bleker.

Wie Spiegeltje, spiegeltje verlaat, kan de entree van HollandRama niet omzeilen. Het gebouw lijkt van buiten op een reusachtig koperen ei. Binnen is het aardedonker. Gezeten op banken die op een hefarm zijn bevestigd, worden de bezoekers op reis genomen door het Holland van vroeger en nu. Na deze Hollandse Ervaring wordt het tijd voor een ontdekkingstocht over het terrein van het Openluchtmuseum uit 1918. De boerderijen en gebouwen uit alle windstreken van Nederland liggen verspreid over een gebied van 44 hectare. En zo is de bezoeker ongemerkt begonnen aan een stevig wandelprogramma, geheel passend bij de fitnesstrend van deze tijd.

`Spiegeltje, spiegeltje..., schoonheidsidealen in Nederland 1950-2000'. Nederlands Openluchtmuseum T/m 28 oktober. Open ma t/m zo 10-17u Inl 026-3576100 of www.openluchtmuseum.nl Entree 4 t/m 12 ƒ15,50 volw ƒ23,25 inclusief bezoek aan HollandRama en het Openluchtmuseum. Gids ƒ7,50 tramkaartje voor 3 ritten ƒ1,25.

    • Marion van Eeuwen