Bananenakkoord bevrijdt Brussel van lastig agendapunt

De markt voor bananen wordt binnenkort een stuk vrijer door de overeenkomst die de VS en de Europese Unie gisteren sloten.

Acht jaar lang zijn bananen een twistpunt geweest tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten. De ambassadeurs van de EU-lidstaten reageerden gisteren dan ook lacherig toen de Eurocommissarissen Pascal Lamy (Handel) en Franz Fischler (Landbouw) vertelden dat ze samen met de Amerikaanse minister van Handel Don Evans en handelsgezant Robert Zoellik een oplossing voor het probleem hadden gevonden. Ze vroegen wat het nieuwe thema wordt dat als een evergreen jaar in jaar uit op de agenda's van diplomaten en ministers komt.

De bananen vormden niet alleen een geschil tussen de EU en de VS, ook de Europese landen onderling zijn het nooit eens geweest over de tropische vruchten. Toen in 1993 een Europese interne markt ontstond, wilden landen als Frankrijk en Groot-Brittannië de invoer van bananen uit voormalige koloniën een voorkeurspositie geven. Nederland behoorde met Duitsland tot de landen die de invoer van bananen uit alle landen gelijk wilden behandelen. Zij konden op de sympathie rekenen van Amerikaanse producenten die hun bananen in Zuid-Amerika telen. Maar zij konden een voorkeursbehandeling van de voormalige koloniën in Afrika, de Caraïben en de Stille Zuidzee (de ACP-landen) door de EU niet voorkomen.

Tot twee keer toe heeft de Wereldhandelsorganisatie (WTO) de EU veroordeeld omdat de invoerregeling voor bananen niet voldeed aan internationale handelsafspraken. Dat gebeurde in 1997 en in 1999, toen de VS ook toestemming kregen om de EU sancties op te leggen voor 191 miljoen dollar per jaar. De VS hanteren sindsdien invoerheffingen van honderd procent op producten die variëren van damestassen tot koffiezetapparaten. Nederland is overigens van die sancties uitgezonderd omdat het zich altijd tevergeefs had verzet tegen de EU-regeling. Vorig jaar besloot de EU tot een nieuwe invoerregeling die wel aan de WTO-regels zou voldoen. Maar ook die werd niet door de VS aanvaard. De Amerikaanse regering stond daarbij onder grote druk van Chiquita, de Amerikaanse bananenproducent die de afgelopen jaren de vroegere overheersende positie op de Europese markt geheel is kwijtgeraakt.

Berichten over een verslechterde relatie van de EU met de VS sinds het aantreden van de Amerikaanse president George W. Bush leken niet gunstig voor een oplossing voor het bananengeschil. Eurocommissaris Lamy had er gisteren dan ook zichtbaar plezier in om het akkoord met de VS als een verrassing te presenteren. Volgens Lamy had de vorige Amerikaanse regering geen onderhandelingsruimte. De regering-Bush heeft die wel en toonde bovendien goede wil.

Zowel de EU als de VS deed concessies. De bananenovereenkomst wordt pas definitief van kracht als de EU-lidstaten en het Europees Parlement instemmen. Maar de VS zullen al vanaf 1 juli de sancties tegen de EU opschorten. De EU zal volgens het akkoord de vorig jaar opgestelde regeling zo wijzigen, dat de ACP-landen 100.000 ton bananen minder naar de EU kunnen exporteren en de Amerikaanse producenten 100.000 ton meer. En de EU zal invoervergunningen niet meer afgeven volgens het principe `Wie het eerst komt die het eerst maalt', maar op basis van de omvang van de bananeninvoer in de periode 1994 tot 1996. Het gaat hier om een overgangsregeling die in 2006 afloopt. Vanaf dat jaar schaft de EU voorkeursregelingen af en gaat een uniform invoertarief voor bananen uit de hele wereld hanteren.

    • Ben van der Velden