Zuid-Afrika heeft genoeg van blank geweld

In Zuid-Afrika begon vandaag een proces tegen negen blanken die verdacht worden van de moord op een zwarte jongen. Racisme wordt niet langer getolereerd.

,,Negen boeren, negen kogels'', scandeert de opgewonden menigte. Men danst en zingt, maar de boodschap is er een van woede. De negen `boeren', lid van de Noordelikes Rugby Club in Pietersburg, rijden onder een golf van verwensingen in een boevenwagen naar de rechtbank, hun gezichten bedekt met kleren uit vrees voor herkenning. Ze staan terecht wegens de moord op Tshepo Matloha, een 17-jarige zwarte jongen, die op 25 maart tijdens een hazenjacht werd doodgeslagen. Twee neven die met Tshepo op jacht waren, wisten de verdachten naderhand aan te wijzen.

Moord met racistische motieven is in de Noord Provincie van Zuid-Afrika een veel voorkomend verschijnsel. Hoewel de rechtszaak nog moet uitwijzen wie van de negen verdachten, variërend in leeftijd van 19 tot 34 jaar, voor de dood van het slachtoffer verantwoordelijk is en wat de motieven waren, staat inmiddels vast dat onder hen de daders gezocht moeten worden. Het lijk van Tshepo werd later in een stuwmeer gevonden.

De zwarte gemeenschap van Pietersburg was woedend toen het nieuws rond de moord bekend werd. Tientallen mensen verzamelden zich bij een benzinepomp waarvan een van de verdachten eigenaar is. De politie kon plundering amper voorkomen. Vorige week moest de eerste zitting in de District Rechtbank worden verdaagd omdat het publiek in de zaal de rugbyspelers bedreigde en de rechtsgang onmogelijk maakte. Vanochtend was de benzinepomp opnieuw het doelwit van betogers. Ditmaal werd het leger ingezet om het gebouw te beschermen.

Voor het proces waren zware veiligheidsmaatregelen getroffen. Alle straten in de buurt van de rechtbank waren afgezet met prikkeldraad, honderden zwaarbewaakte politieagenten stonden in en buiten het hof opgesteld.

De vader van een van de hoofdverdachten, Riaan Botha, is bitter over de zaak. Achter in de zaal fluistert hij: ,,Ik heb met mijn zoon gesproken in zijn cel. De drie zwarte jongeren waren aan het stropen op onze boerderij, ze waren gewapend en hadden een hele troep honden bij zich. Toen onze jongens, die hun rugbytraining afwerkten, hen op het spoor kwamen, ontstond er een gevecht. Wat er precies gebeurde, wilde mijn zoon niet zeggen.''

De moordzaak heeft in Pietersburg geleid tot een unieke consensus onder zwarte partijen. De regeringspartij ANC sloot zijn broeders PAC (Panafrikaans Congres) en Azapo (Azanian Peoples Organization) in de armen. Vertegenwoordigers van de drie partijen sloten vanmorgen opnieuw de rijen, zongen gezamenlijk liederen en hieven de vuist. Het PAC en de Azapo zijn twee radicale partijen met een grotere invloed dan hun geringe omvang doet vermoeden. Veel Zuid-Afrikanen stemmen om strategische redenen op het ANC, hoewel ze meer voelen voor de drastische aanpak van de splinterpartijen.

Tony Leon, de leider van de oppositionele Democratische Alliantie, heeft het publiek opgeroepen niet elke moordzaak waarbij een zwarte het slachtoffer is en een blanke de dader, als racistisch te beschouwen. Het probleem is echter dat de gemiddelde Zuid-Afrikaan, gezien het verleden, dit wel zo ervaart. Het ANC heeft meteen politieke munt geslagen uit de situatie door de hoofdzakelijk blanke DA te berispen voor dit standpunt. De Noord Provincie staat bekend als een sterk gepolariseerde regio. Het ANC is er oppermachtig, terwijl de blanke minderheid zeer conservatief is. Racistische incidenten zijn er aan de orde van de dag.

Ook tijdens de begrafenis van Tshepo Matloha, het afgelopen weekeinde, liepen de emoties hoog op. Het draaide uit op een politieke bijeenkomst, die herinneringen opriep aan de tijd van de apartheid. Duizenden mensen zongen strijdliederen en eisten wraak. ANC-premier Ngoako Ramatlhodi riep op tot het verscherpen van de wetgeving in Zuid-Afrika. ,,Zwarte mensen moeten meer mogelijkheden krijgen om zich te verzetten tegen racisme'', aldus de premier.

Andere sprekers stelden voor racistische boeren van hun grond te zetten, suggesties waar het ANC niet blij mee is. Voor alles wil de regering voorkomen dat mensen het recht in eigen hand nemen. Want dan staat Zuid-Afrika, zeven jaar na de democratische overgang, alsnog chaos en bloedvergieten te wachten.

Het proces gaat volgende week verder.

    • Lolke van der Heide