Stilte aan het Zwartewater

In Zwartsluis wordt deze maand de finale van het NK dammen gehouden. De organiserende vereniging De Schuivende Schijf is opgericht in 1934.

Een kwartier voor aanvang van de tweede ronde zet Harm Wiersma zijn BMW op een vrijwel verlaten parkeerplaats voor Hotel Zwartewater. De huidige Europese kampioen en oud-wereldkampioen is de enige speler die elke dag op en neer rijdt vanuit zijn woonplaats Goutum. ,,Het is drie kwartier rijden, dat is prima te doen'', zegt de besnorde Fries, die op uitnodiging van de dambond KNDB deelneemt aan de finale van het Nederlands kampioenschap.

Op hetzelfde moment loopt Anton Kosior, debuterend finalist, met een trosje bananen over het parkeerterrein op weg naar de Wapenzaal. Evenals de overige twaalf deelnemers logeert Kosior twee weken in de Kop van Overijssel. Het verstilde polderlandschap vormt een ideale omgeving voor het damtoernooi in Zwartsluis.

Zwartsluis ligt op de plek waar het Meppelerdiep en het Zwartewater samenkomen. Acht kilometer verderop ligt de hanzestad Hasselt. De sluizen zijn karakteristiek voor het dorp dat tot bloei kwam door de turfwinning en de gunstige ligging op de handelsroute naar Drenthe en Groningen.

In de lobby van het hotel geeft voorzitter Johan Huls van het organisatiecomité toe dat Wiersma een hoger startgeld dan de andere dammers ontvangt. ,,Anders was Harm niet gekomen voor dit toernooi en hij is natuurlijk een publiekstrekker'', verklaart Huls.

Wiersma heeft jarenlang niet deelgenomen aan het toernooi, behalve in 1998 toen hij het NK voor de zevende maal won. Voor de hoofdprijs van 5.000 gulden hoeft hij het niet te doen. Wiersma is samen met Rob Clerc (acht nationale titels) de enige deelnemer die kan rondkomen van het dammen.

,,Golfer Tiger Woods verdient met één slag even veel als het prijzengeld hier'', zegt finalist Ron Heusdens voordat hij de speelzaal ingaat. Net als de meeste spelers heeft deze amateur twee weken vakantie moeten opnemen voor de nationale titelstrijd.

Voor de Wapenzaal staat een bord dat de bezoekers en hotelgasten om stilte verzoekt bij het betreden van het (rookvrije) speelzaaltje. Wanneer de wedstrijd van start gaat, heerst een doodse stilte in de ruimte. De rust wordt verstoord door het gerinkel van koffiekopjes, het geschuif van damstenen, het gekuch van spelers en het getik van de tijdklokken.

Achter de zeven speeltafels zitten de spelers, sommigen met een appeltje of mandarijntje naast zich, in diep gepeins verzonken achter de damborden. Voor het uitzicht vanuit de Wapenzaal over het Zwarte Water en het lege polderlandschap hebben de dammers geen oog. Ze lopen langs de tafels van de andere spelers en werpen een vluchtige blik op de borden.

Paul Oudshoorn neemt geregeld een rookpauze. De dammer neemt snel een paar trekjes, kijkt in opperste concentratie glazig voor zich uit en schiet snel de speelruimte weer in om geen kostbare denktijd te verliezen. Andere finalisten die een sanitaire stop maken, lijken ook gehypnotiseerd. Rob Clerc dreigt twee keer de verkeerde deur te nemen.

Coördinator Henk Boers: ,,De spelers hebben al hun aandacht nodig bij de wedstrijd. In bepaalde situaties wordt vijftien tot twintig zetten vooruitgedacht. Het kleinste foutje kan fataal zijn'', verklaart hij het enigszins wereldvreemde gedrag van de spelers. Organisator Huls: ,,Dammers zijn Einzelgängers, in zichzelf gekeerd maar wel goed bij de tijd. Vroeger waren er meer excentriekelingen.''

Aan het begin van de tweede ronde kijkt een handjevol grijzende toeschouwers naar de verrichtingen van de top-14 van Nederland. ,,Bij de opening waren ongeveer honderd mensen, dat is veel voor dammen. Het is geen kijksport'', geeft Boers toe. Hij heeft wel ideeën om de damsport aantrekkelijker te maken voor het publiek. ,,Het speeltempo moet omhoog, bijvoorbeeld door de spelers maximaal twintig seconden denktijd per zet te geven. Dat gaat ten koste van de kwaliteit van het spel, maar dan is er meer spektakel.''

Volgens de huidige regels moeten de dammers na vier uur spelen vijftig zetten hebben gedaan. Naarmate de tijdscontrole nadert neemt de spanning toe, evenals het aantal toeschouwers dat oploopt tot vijftien. Sommige spelers komen in tijdnood en maken fouten in de beslissende fase waarin de meesten onderling remise afspreken.

Even na vieren zitten de dammers na hun partij gebroederlijk rondom een kartonnen doos met oude damschijven. Ze analyseren met hun tegenstander de partij. Wiersma, die als enige speler twee partijen heeft gewonnen, verlaat de Wapenzaal iets later na zijn partij tegen de jonge Jeroen van den Akker. ,,Ik moest hard werken om te winnen. Als je jong bent heb je meer energie, je bent sneller en hebt een betere concentratie'', zegt Wiersma die in 1967 op veertienjarige leeftijd debuteerde op het NK.

Wiersma rijdt na de wedstrijd weer terug naar Goutum. Rob Clerc, drie weken geleden vierde op het WK in Moskou, verblijft het hele toernooi in Zwartsluis. De dammer uit Zoetermeer heeft genoeg afleiding. ,,Ik kan hier tennissen, zwemmen of de omgeving bekijken. Gisteren ben ik nog in Hasselt geweest. Mooi stadje. Maar na het toernooi wil ik voorlopig geen dambord meer zien.''

    • Pieter de Vries