`Praten met mij is politiek incorrect'

De Spaanse justitie gaat de Baskische verkiezingen bepalen, vreest de Baskische nationalistenleider Xavier Arzalluz. Volgens zijn critici is hij medeverantwoordelijk voor het klimaat van terreur en schending in Baskenland.

Spanjes `superrechter' Baltasar Garzón gaat op 16 april de politieke tak van de terreurbeweging ETA achter slot en grendel zetten. Xavier Arzalluz (69) weet het zeker. Het illegaal verklaren van de ETA-partij Euskal Herritarrok wordt evenmin uitgesloten, zo menen zijn informanten. ,,Als dat gebeurt is de zaak op een punt gekomen waar alles geoorloofd is'', aldus Arzalluz.

Op 13 mei worden de vervroegde verkiezingen voor de Baskische regio gehouden. Over één ding zijn vriend en vijand het eens: nooit tevoren was de sfeer zo grimmig. De ETA heeft het moorden hervat. Nationalistische jeugdbendes vallen niet-nationalisten aan met brandbommen. Wie openlijk antinationalistisch is loopt gevaar voor zijn leven, en de Baskisch-nationalistische regioregering wordt verweten niet voldoende op te treden tegen het geweld. ,,Het is hier een beetje een oorlogstoestand'', erkent Xavier Arzalluz in een gesprek met buitenlandse journalisten op het hoofdkwartier van de PNV in Bilbao.

Als sterke man van de Baskisch-nationalistische partij PNV is Arzalluz een omstreden politicus. Een autoritaire populist en demagoog, menen zijn tegenstanders, een man die een tweeslachtige positie inneemt tegenover het ETA-geweld en daarbij genadeloos voorbijgaat aan het lot van de vele slachtoffers van het terrorisme en diegenen die Baskenland uit angst voor hun leven ontvlucht zijn.

Vandaag kiest de nationalistische leider met zorg zijn woorden. Slechts de opgezwollen adertjes op de slapen en het getik met het dessertlepeltje om zijn afgemeten woorden kracht bij te zetten, verraden een zekere verbetenheid.

De suggestie is niettemin duidelijk: de niet-nationalistische partijen - de Partido Popular (PP) en de socialisten (PSOE) - hebben onderzoeksrechter Garzón nodig om via een achterdeur de verkiezingsoverwinning binnen te halen. ,,Wij zijn er zeker van dat de coalitie Partido Popular-PSOE niet gaat winnen. Je merkt dat ze nerveus zijn'' , aldus Arzalluz.

De peilingen wijzen op een situatie die in grote lijnen onveranderd blijft: de PNV blijft de grootste partij, de coalitie PP-PSOE is groter, maar niemand krijgt een absolute meerderheid in Baskenland. Door een mogelijk verbod van de radicale nationalisten zou de balans door kunnen slaan naar een coalitie van niet-nationalisten.

Onderwijl blijft de PNV vast houden aan de radicale koerswijziging die Arzalluz drie jaar geleden maakte toen een pact werd gesloten met de radicale ETA-aanhang. De partij eist voor het eerst in haar programma de vorming van een nieuwe Groot-Baskische natie, een gebied dat buiten het huidige Baskenland ook de regio Navarra en delen van Frankrijk betreft. Een opstelling die veel verder gaat dan de huidige autonomie-regeling en de Spaanse grondwet. Dat hij daarmee een gevangene is geworden van de ETA-ideologie ontkent Arzalluz. ,,Wij zijn nationalisten die al 106 jaar bestaan. De ETA bestaat pas veertig jaar en heeft haar nationalistische ideeën van ons overgenomen, niet andersom. Wij proberen te onderhandelen met de ETA om haar tot een betrouwbaarder en realistische opstelling over te halen. Dat betekent dat we in onze dialectiek en uitlatingen radicaler zijn geworden. Maar we staan niet plotseling aan de andere kant. Alles wat ze daar over zeggen is campagne.''

De weigering om meer afstand van de ETA te nemen heeft de PNV in een isolement geplaatst. Het laatste contact met premier Aznar is al weer van tijden terug en de socialistische voorman José Luis Zapatero laat ook niks van zich horen. ,,Praten met mij is politiek incorrect'', constateert Arzalluz bitter. De PNV radicaliseerde, maar de poging om de ETA te pacificeren bleek tot dusver een flagrante mislukking. Arzalluz legt de verantwoordelijkheid hiervoor evenwel bij de hardliners binnen de ETA die hun aanhang terugfloten. En natuurlijk ook bij de regering-Aznar in Madrid, die weigerde het gesprek met de ETA aan te gaan zolang deze beweging niet definitief de wapens heeft neergelegd.

Ook binnen PNV broeit onvrede over Arzalluz, die ook na de mislukkingen van geen wijken wil weten. De vroegere regio-president van Baskenland José Antonio Ardanza liet eerder deze maand weten dat zijn partij het afscheidingsstreven in de koelkast moet zetten zolang de ETA met haar terreur doorgaat. Zijn kritiek werd minzaam genegeerd in het PNV-hoofdkwartier.

Eerder verscheen een brief in de partijkrant waarin Arzalluz werd neergezet als een gevaarlijke potentaat. De briefschrijver wordt binnenkort geroyeerd, dat is gevraagd door de partijleden, verklaart Arzalluz droogjes. Van een scheuring is volgens hem geen sprake, kritiek is altijd mogelijk. Bij wijze van demonstratie trekt hij een brief uit zijn binnenzak en begint voor te lezen. Een vrouwelijke PNV-burgemeester laat weten zich bijzonder gestoord te hebben aan de manier waarop Arzalluz in de krant met een andere kritische partijgenoot de vloer aanveegde. Smakeloos, autoritair, gebrek aan respect, leugenachtig, zo klinkt het woedend in de brief. ,,U ziet hoe gemakkelijk mensen naar mij schrijven'', verklaart Arzalluz op vaderlijke toon. ,,Ik zal eens met haar gaan praten.''

Ook binnen Europees verband ligt de PNV in toenemende mate onder vuur. De Spaanse commissaris voor de mensenrechten van de Raad van Europa Álvaro Gil-Robles concludeerde dat de mensenrechten in Baskenland worden geschonden en dat de PNV-regering hiervoor een zekere verantwoordelijkheid draagt, omdat de lokale politie nauwelijks optreedt tegen het geweld van de ETA-aanhang. De Raad van Europa nam de conclusies unaniem over. ,,Gil-Robles is door Spanje gestuurd'', zo wuift Arzalluz de betekenis van het rapport weg. ,,Hij had zich als Spanjaard van deze zaak afzijdig moeten houden houden, dit is een binnenlandse strijd.''

Er zal gepraat moeten worden en wie denkt dat dit kan zonder de Baskische nationalisten komt bedrogen uit. Een oplossing van het geweld in Baskenland is een politieke, onderstreept Arzalluz. Vandaar dat de Partido Popular zich vergist door Jaime Mayor Oreja, tot voor kort de minister van Binnenlandse Zaken die een harde politiestrijd tegen de ETA hoog in het vaandel voerde, tot lijsttrekker in Baskenland te maken. De mensen willen geen ,,politiekandidaat'' die de zaken verder op de spits drijft, meent Arzalluz.,,Als Mayor Oreja die aanpak blijft volgen, is hij voor ons de beste kiezerstrekker.''

    • Steven Adolf