Conservatisme

In de polemiek over conservatisme, geïnitieerd door J. Livestro die een oproep deed tot politieke samenwerking, is respectievelijk door Siep Stuurman (NRC Handelsblad, 10 maart) en J.L. Heldring (17 maart) een verhelderend onderscheid gemaakt tussen seculier en religieus conservatisme. Conservatisme is als levens- en geesteshouding vooral tijdgebonden en is doorgaans een reactie op revolutionaire tijden of liberalistisch en rationalistisch denken. Dit impliceert dat het als politiek idealisme uiterst wisselvallig en riskant is. Een goed voorbeeld is Sir Robert Peel (1788-1850), de schepper van het Engelse conservatisme, die een groot aantal liberale hervormingen doorvoerde en uiteindelijk door zijn partijgenoten (de Tories) beschuldigd werd van veranderlijk en opportunistisch beleid. Hoewel Peel het conservatisme introduceerde in zijn partij werd hij hervormer van zijn eigen gedachtegoed onder invloed van sociale en politieke veranderingen.

Na bijna acht jaar paars beleid is het herlevend conservatisme vooral een intellectuele kwestie, een moreel bewustzijn dat men intuïtief aanvoelt in een politiek verschraald landschap. Het lijkt een protestbeweging tegen de huidige consensus-mentaliteit waarin rationalisering gepaard gaat met een gebrek aan morele voorbeelden.

Het paarse experiment leverde een kille geïndividualiseerde en geseculariseerde maatschappijstructuur op. De vergissing van paars was dat ze een socialistisch-liberale moraal gelijkstelde met een religieuze moraal. Het is de vraag of het `geestelijk protest' aansluiting kan vinden bij de huidige politieke cultuur en vertaald kan worden in een beleid dat vanuit een moderne context traditionele voorbeelden (her)stelt voor een volgende generatie.

    • P.J. Elzinga