Achter de schermen

LANGZAMERHAND SCHUIFT de botsing tussen een Amerikaans verkenningsvliegtuig en een Chinese straaljager, waarbij de Chinese piloot vermist raakte, van `accident' (Bush) naar incident. De weigering van Peking dit als ongeval af te doen en de Amerikaanse bemanning en het toestel vrij te geven, irriteert de Amerikanen dagelijks meer en meer. President Bush gisteren: ,,Het is tijd voor de onzen naar huis te komen zo dat onze betrekkingen niet beschadigd worden.'' (Een typisch voorbeeld van Bush-speak overigens.) Eerder had de president desgevraagd gezegd: ,,Wij werken achter de schermen. Ieder diplomatiek kanaal staat open. We praten met de Chinezen.'' Ruim een week nadat het Chinese toestel in zee stortte en het Amerikaanse een noodlanding maakte op het Chinese eiland Hainan, neemt de druk op de Amerikaanse regering van de rechterzijde van haar aanhang toe. Daar bestaat geen twijfel aan China's bedoelingen: het regime is er op uit de VS te vernederen en te verzwakken. Voor de Chinezen is het jongste incident, zo bezien, een uitstekende gelegenheid om Amerika als `papieren tijger' te ontmaskeren. De tragiek is dat de haviken aan beide zijden elkaar versterken. Aan Chinese kant is er zeker de bereidheid om de Amerikanen zo lang mogelijk te laten bungelen. Maar tegelijkertijd zijn goede onderlinge betrekkingen, zeker voor de hervormers in China's leiding, van het hoogste belang.

FEIT IS DAT China op de korte termijn de sterkste troeven bezit. Het heeft immers bemanning en toestel in handen en kan naar wens de spanning opvoeren of verminderen. Met het verwijt dat de `frequente' Amerikaanse verkenningsvluchten het normale leven en het toerisme op Hainan ernstig verstoren en daarom moeten worden stopgezet, heeft Peking voor enige ontspanning gezorgd. Schending van China's hinderwet is minder gevoelig dan bedreiging van China's veiligheid, zoals tevoren was gesteld. Op langere termijn kunnen ook de Amerikanen de nodige kaarten uitspelen. Zij kunnen de verleende handelsconcessies traineren, Taiwan met Peking onwelgevallige wapenleveranties tegemoetkomen en China's eerdere uitnodiging aan Bush voor een presidentieel bezoek aan Peking komende herfst afwijzen.

Mogelijk zit een oplossing van het incident in de jongste Chinese verklaring. Als achter de schermen Amerikaanse bereidheid wordt gesignaleerd om de frequentie van de verkenningsvluchten te verlagen en zo het normale leven op Hainan minder te belasten, en als een diplomatieke excuusformule gevonden kan worden, zal het niet tot een echte crisis hoeven te komen. Maar ook dan blijven de relaties kwetsbaar, al was het omdat in China en in Amerika het wederzijdse wantrouwen intens is.