WAT HET CDA OOK BEWEERT MET 35.000 BRIEVEN HEEFT OOK PAARS MORAAL

Heeft Paars geen morele dimensie, zoals CDA-voorzitter Marnix van Rij eind vorig jaar betoogde? De 30 à 35.000 brieven die voorstanders van de nieuwe euthanasiewetgeving in de afgelopen weken aan de Eerste Kamer hebben gestuurd, tonen iets anders aan, meent het Eerste-Kamerlid Jacob Kohnstamm (D66).

Kohnstamm, naast lid van de Eerste Kamer ook voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie (NVVE), nam het initiatief tot de brievenactie uit ergernis over uitlatingen van de CDA-voorzitter, die op zijn beurt het initiatief had genomen tot een op 18 maart jongstleden aan de Eerste Kamer overhandigde petitie van 54 katholieke, protestante, joodse en moslimorganisaties tégen de nieuwe euthanasiewet.

Beide initiatieven zullen voor de vanavond te beginnen behandeling van de euthanasiewet in de Eerste Kamer vermoedelijk maar weinig verschil maken. Hoewel senatoren zich ongaarne naar hun intenties laten vragen, en ook het schermen met een dwingend Paars regeerakkoord in de chambre de réflexion bepaald niet bon ton is, lijkt het wel zeker dat de wet die euthanasie uit de strafwet haalt bij de stemming morgenavond kan rekenen op een comfortabele meerderheid van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks (46 zetels), met de stemmen van CDA, klein-christelijk en de SP (28) tegen.

Van een crisissfeer is dus geen sprake, behalve dan misschien op de postkamer van de Eerste Kamer, die vorige week in een dagbladadvertentie liet weten 35.000 brieven vóór en 25.000 tegen te hebben ontvangen, zodat individuele beantwoording niet tot de mogelijkheden behoort.

Her en der is al betoogd dat de acties die Marnix van Rij in december tegen de euthanasie aankondigde, zijn mislukt. Niet alleen legt de petitie van de 54 organisaties – met aan kop de protestante Samen op Weg-kerken, de RK-bisschoppenconferentie, het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap en de Raad van Moskeeën in Nederland – duidelijk niet voldoende gewicht in de schaal om bijvoorbeeld behoudende VVD-senatoren van mening te doen veranderen. Ook trok het CDA zich, net als ChristenUnie en SGP, zich spoedig terug uit de organisatie van de petitie, met als argument dat een partij moeilijk een petitie kan richten aan een Kamer waarvan zij zelf deel uitmaakt.

En dan was er de zaak van de hoorzitting in het Europees Parlement over de Nederlandse euthanasiewetgeving, waartoe de CDA-leden in dat parlement mede het initiatief hadden genomen. Duitse christen-democraten grepen die bijeenkomst aan voor een nummertje gruwelpropaganda over bussen Duitse euthanasietoeristen richting Nederland, en over het planmatig afmaken van bejaarden om de kosten van de gezondheidszorg te drukken. Premier Kok sprak kregelig van CDA'ers die in het buitenland `onzin' verkondigden, een opmerking waarvoor het CDA van de premier excuses vroeg en kreeg. Op de CDA-partijraad in februari wekte voorzitter Van Rij de indruk, dit allemaal érg ongelukkig te vinden. Nadrukkelijk wees hij erop, dat de huidige euthanasiewetgeving, die toch ook een naar Europese maatstaven liberale praktijk mogelijk maakt, de handtekening draagt van CDA-minister Hirsch Ballin.

Dat staat ver af van het ethisch reveil, dat sommigen verwachtten toen de CDA-voorzitter vorig jaar het ontbreken van moreel debat bij Paars aan de kaak stelde en actie aankondigde. Van Rij is, aan de vooravond van het euthanasiedebat in de Eerste Kamer, evenwel tevreden over het effect van zijn oproep. ,,Het ging mij erom dat juist in zo'n belangrijke medisch-ethische kwestie de stem van de minderheid niet werd gehoord'', zegt hij. ,,En dat er geen maatschappelijke dialoog werd gevoerd.'' Het CDA-initiatief, meent Van Rij, heeft ertoe geleid dat nu ook andere opvattingen dan het ,,koud redeneren van Paars'' onder de aandacht zijn gebracht.

Van belang is voorts het brede karakter van de petitie, waarbij christenen, joden én moslims elkaar in één document hebben gevonden. Connecting values noemt Van Rij dat. Het CDA wil dat vaker gaan doen, onder andere in het nieuwe Centrum voor Politiek, Religie en Zingeving. Over euthanasie denkt het CDA `genuanceerd', zegt Van Rij. Het probleem is deze wet: ,,Daarin verwaarloost de overheid haar kerntaak, de bescherming van het leven.''

Heeft senator Kohnstamm zich dan voor niets druk gemaakt? Hij meent van niet. ,,Ik zou van Rij willen zeggen: lees die soms zeer aangrijpende brieven die nu bij ons binnenkomen en slik je woorden over het ontbreken van moreel debat bij Paars in'', zegt de D66'er. Hij is verrast over de omvang en intensiteit van de reacties die hij op zijn appél ontving. Velen die vinden dat de euthanasie uit de Strafwet moeten worden gehaald, hebben nu ook hún stem laten horen, aldus Kohnstamm. ,,Er zijn duizenden, soms zeer persoonlijke brieven bij. Treurniswekkende stervensgeschiedenissen soms, en hartenkreten van mensen die zekerheid willen.'' Onder de brieven, zegt Kohnstamm, zijn er ook van dominees die worstelen met het feit dat de leiding van hun kerk de door het CDA geïnitieerde petitie heeft ondertekend.

De nieuwe euthanasiewet, meent de D66'er, is het resultaat van een langdurige politieke strijd, die al in de jaren tachtig begon met initiatieven in de Tweede Kamer van parlementariërs van D66, PvdA en VVD en die nu dan, onder Paars II, zijn bezegeling vindt. ,,De wet is het gevolg van een diepgewortelde koers, en niet, zoals Van Rij heeft gesuggereerd, een speeltje van D66. Met het CDA in de regering zou dit nooit mogelijk zijn geweest.''

Of er na de verkiezingen in mei 2002 een kabinet Paars III komt, of het CDA weer in de regering, kan niemand voorspellen. Maar in historisch perspectief zal blijken, meent Kohnstamm, ,,dat Paars juist in dit soort vraagstukken zeer bepalend is geweest voor de Nederlandse samenleving''.

De Verenigde Vergadering der Staten-Generaal spreekt deze week over het huwelijk van prins Constantijn en Laurentien Brinkhorst

    • Raymond van den Boogaard