Volmaakte `Eva Bonheur'

Als een godin der wrake troont weduwe Eva Bonheur op de verdieping boven de woning van een goedaardige, oer-Hollandse familie. Eva heeft het koudste hart van de wereld. Zij wil zich warmen aan het huiselijke geluk van het gezin onder haar, dat zij bespiedt door een kierende opening in de plankenvloer. Zij klost opzettelijk met haar veel te zware damesschoenen, struikelt waarbij ze haar knie schaaft. Dit alles om de aandacht van benedenbuurvrouw Mop te richten op haar intense zieligheid. Die natuurlijk geveinsd is.

Toneelschrijver Herman Heijermans noemt Eva Bonheur uit 1916 een `genoegelijk toneelspel in drie bedrijven'. De eerste Eva Bonheur was Esther de Boer-van Rijk in het Grand Théâtre te Amsterdam, geregisseerd door Heijermans zelf. Het moet louter ironie zijn dat de schrijver Eva Bonheur als `genoegelijk' bestempelt, tenzij hij niet besefte welk een huiskamertragedie van treiterij en vernietigingsdrift hij schreef. Het net van intriges dat Eva weeft rond het gezin kent in de toneelliteratuur zijn gelijke niet. Zij verjaagt de aanstaande, artistieke schoonzoon Nanning Storm die de dochter, Miep, een groots en rijk leven in Amerika voorspiegelt. De huisvrouw Mop is geheel van Eva afhankelijk. Zonder medeweten van haar man speculeerde Mop op de beurs, waarvoor ze kapitalen leende bij Eva. De koersen storten in. Zij is gedwongen het huis op naam van Bonheur te zetten, waardoor een dramatische ommekeer ontstaat: de onderhuurster wordt eigenares. Het enige personage dat zich niet laat jennen door Eva is Jasper, handelaar in opgezette dieren. De band tussen hem en zijn dochter, die zwanger wordt van de loslopende artiest, is subliem getekend. Dochter Miep weigert het kind weg te laten halen en pleit voor haar onafhankelijkheid. Zij is in dit naturalistische drama een evenbeeld van Ibsens Nora uit Het Poppenhuis.

Regisseur Léon van der Sanden en de spelers van Het Vervolg geven met hun vertolking van Eva Bonheur een van de allermooiste voorstellingen van dit al te matte, wat futloze toneelseizoen. De handeling is verplaatst naar de jaren vijftig, tijd van na-oorlogs idealisme en burgerdom. Temidden van het iele meubilair uit die tijd past de muziek van Cor Steyn of Benny Goodman prachtig. In die verstikkende atmosfeer kan hoofdrolspeelster Mieneke Bakker als Eva Bonheur gloriëren. Haar rode en helblonde pruik lijkt een vlammende hooiberg, die een verzengende hitte uitstraalt. In strakke kokerrok en met breed gemaakte heupen banjert ze door het huis. Iedereen zal haar aanwezigheid elke seconde bespeuren. Haar wat lijzig gehouden stem snijdt als een cirkelzaag. Speelt ze het ene moment de verstokte weduwe, een tel later verleidt ze als een perfect kindmeisje de buurman met een suikerspinzoete tong langs de lippen.

Toneelgroep Het Vervolg munt uit in drama's die zich binnenshuis afspelen. Eerder al waren Heijermans' De Meid en Thuis van Hugo Claus puntgave voorstellingen. Regisseur Van der Sanden legt alle dramatische kracht in de dialogen. Kan Mieneke Bakker Heijermans' taal laten snerpen, Jack Vecht in de rol van de buurman Jasper uit zich in een fraai, sussend register. Zijn vrouw Mop krijgt van Marie-Christine de Both een vertederende uitbeelding, waardoor er een ingehouden contrast ontstaat tussen de furie boven en de goedaardigheid zelve beneden. Hans van Leipsig als de bevlogen kunstenaar en Elisabeth van Nimwegen als dochter Miep maken van hun aanvankelijk schuchtere liefde een innig tafereel; zij zijn de Nederlandse Romeo en Julia, niet betrokken in een familievete maar overschaduwd door een boosaardige buurvrouw die als een bloedzuigster parasiteert op hun ontluikende liefde.

Ondanks alle ellende gloort er telkens weer hoop in Eva Bonheur. Dat heeft Van der Sande goed gezien. Heijermans tekent personages die uit hun wederzijdse lotsverbondenheid toch een sprankje hoop putten. Het slottafereel is aandoenlijk: een diner vol verzoening. Eva Bonheur heeft het huis voor ramspoed behoed door de indringer, de vreemde kunstenaar, te verjagen. Dat is de kracht achter haar rol: zij wil het oude behouden. Eva Bonheur is een meesterwerk, dat bij Het Vervolg volmaakt is uitgebeeld.

Voorstelling: `Eva Bonheur' van Herman Heijermans door Het Vervolg. Regie: Léon van der Sanden; kostuums: Dinarah Iorio; decor: Herbert Janse. Gezien 7/4 Theater derlon, Plein 1992, Maastricht. Daar te zien t/m 4/5. Res.: 043-3507171; www.hetvervolg.nl