Villa Arena: chique doos vol licht en leven

,,Niet te chic!'' riepen de winkeliers argwanend, toen bleek dat het Amsterdamse architectenbureau Benthem Crouwel hun nieuwe meubelboulevard zou ontwerpen naast de Arena in Amsterdam-Zuidoost. Want Schiphol, van dezelfde architecten, vonden ze wat aan de kille kant van hun mocht `Villa Arena' wel ietsje gezelliger worden. Morgen opent burgemeester Cohen Villa Arena, vanaf woensdag kan iedereen voor zichzelf beoordelen of deze nieuwe toevoeging aan de nevenstad-in-wording geslaagd is.

Van buiten is dit een donkere doos waar kloeke metalen jaloezieën in schuine lijnen over de gevels op en af lopen; tussen de jaloezieën en de gevel staat de naam `Villa Arena' in koeien van letters, deels in oranje en omtrokken met een neonlijntje. Vanaf de straat voert een steile hellingbaan langs een langwerpige glazen etalage omhoog naar de 1200 parkeerplaatsen op het dak. De vier lagen met winkels alles bij elkaar een oppervlakte van liefst 75.000 vierkante meter liggen rond een vide in de vorm van een boemerang.

De vide is de openbare ruimte van het complex. Om te voorkomen dat het een soort saaie galerijflat wordt zijn de verdiepingen een stukje gedraaid ten opzichte van elkaar, als een pak kaarten dat over tafel wordt uitgespreid, met hier een daar een scherpe punt die juist geprononceerd naar voren steekt. Aan de achterkant gaan ter verhoging van de levendigheid glazen liften op en neer en steekt er een met groen koper bekleed café hoog de ruimte in. Op straatniveau is de vide inderdaad als een binnenstraat, met slingerende banen zwart, wit en grijs plaveisel, een fontein, bomen en houten kiosken. Op de keper beschouwd heeft de vide weinig kleuren: mat staal, groenig helder- en matglas en de warme kleur van de prachtige brede leuningen van iroco-hout, waar de timmerlieden zich op uit hebben geleefd. Het is levendig zonder amechtig te worden, het zijn de bezoekers die er kleur en beweging in brengen.

Aan de dynamische vorm van de vide hebben de architecten een minstens even groot goed toegevoegd: overvloedig daglicht. Het dak van de `boemerang' bestaat uit driehoekige luchtkussens, de helft doorzichtig en de helft wit tegen de instraling van de zon. De constructie is licht van gewicht volgens architect Mels Crouwel slechts een derde van het gewicht van een gewoon dak en je kunt de wolken er dwars doorheen zien. Het licht verandert met het weer en maakt dat je je in Villa Arena minder opgesloten in een kunstmatige atmosfeer voelt dan in de meeste winkelcentra.

Aan de driehoek van het hoofdgebouw is een spitse driehoek toegevoegd, met daarin een grote meubelzaak en een café. Daardoor ontstaat er een soort voorplein, de enige plek waar het gebouw een reguliere gevel heeft. Het lijkt gepolijst graniet, tot je dichterbij komt en ziet dat er glinsterende stukjes groen glas in zitten. Het is gepolijst beton. Verder is het gebouw een dichte doos, die zijn enige gelaagdheid ontleent aan de metalen jaloezieën. Architect Crouwel vindt het `niet erg' dat je aan de buitenkant er niet aan af ziet wat het is. Hij vergelijkt Villa Arena met De Pont, het centrum voor hedendaagse kunst in Tilburg, waarvoor zijn bureau een bakstenen wolspinnerij verbouwde. ,,Van binnen is het licht en levendig, van buiten is het gebouw een in zichzelf gekeerd object zonder voor- of achterkant,'' zegt hij. ,,Liever een chique zwarte doos dan de schreeuwige gevels met leuke kleurtjes en lelijke reclames die hier tegenover staan.''

Villa Arena is de nieuwe loot aan de stam van het winkelcentrum, een van de belangrijkste opgaves van de hedendaagse stad, waar alle grootschalige ontwikkelingen zich in de periferie afspelen. In Villa Arena vind je echo's van bijvoorbeeld Frank Gehry's winkelcentrum in Santal Monica, waarvan de naam in lagen kippengaas is aangebracht. De bezoeker van het Rotterdamse Alexandrium parkeert ook op het dak, en het café op stelten roept de Skybar in Rem Koolhaas' Nederlands Dans Theater in Den Haag in herinnering.

Niet alle meubelboulevards mogen zich verheugen in een feestelijke opening door de burgemeester. Dat de Villa Arena die eer te beurt valt, komt doordat dit alweer een mijlpaal is in de ontwikkeling van de Arena-boulevard. Vorige maand is de Heineken Music Hall in gebruik genomen, en enkele maanden geleden ging de megabioscoop van architect Frits van Dongen open. Het nieuwe meubelpaleis is aan het einde van de toekomstige Arena-boulevard geplaatst om als publiekstrekker te fungeren. De uitgaansdriehoek moet nog beginnen, en op nu nog schijnbaar willekeurige plekken zijn er kantoren in aanbouw. Een nieuw station van de Engelsman Nicholas Grimshaw moet de barrière van de spoordijk tussen woon-Zuidoost en werk-Zuidoost helpen slechten. Pas dan zullen we Villa Arena op waarde kunnen schatten. Van binnen is succes verzekerd, maar het moet nog blijken of de grote dichte doos goed past in de grootschaligheid van de stadsrand, of juist een bedrukkend effect heeft op de openbare ruimte.

Gebouw: Villa Arena, Amsterdam-Zuidoost. Architect: Benthem Crouwel, interieur Virgile & Stone. Ontwerp: 1998. Kosten: 300 miljoen.