Sonneveld

,,Bij Sonneveld voelen we een soort posthume inspiratie door Wim Sonneveld, maar deze voorstelling is geen hagiografie. Sonnevelds werk heeft een grote statuur, zijn biografie niet. Er zijn geen grote dramatische gebeurtenissen in zijn leven. Dat maakte het lastig om een sleutel te vinden om zo'n voorstelling te maken. We tonen hem tien minuten voor de première van een show: hij durft het toneel niet op, bevangen door angst dat het publiek hem zal doorzien. In die tien minuten trekt zijn leven aan hem voorbij.''

Ger Beukenkamp is scenarioschrijver en de auteur van Sonneveld, een voorstelling over de cabaretier en zanger Wim Sonneveld (1917-1974). Sonneveld wordt gespeeld door de Amsterdamse amateurgroep Toetssteen, waarvan Beukenkamp artistiek leider is en waarvoor hij eerder actuele stukken schreef als Emily, over de vorige vriendin van kroonprins Willem-Alexander, en Afraid of Red, Yellow and Blue over de vernieler van Barnett Newmans kunstwerk in het Amsterdamse Stedelijk Museum. Voor zijn script voor de meermaals bekroonde tv-film Ik ga naar Tahiti over de kunstenaar H.N. Werkman, kreeg Beukenkamp de Lira-prijs (25.000 gulden). Later dit jaar komt Jos Brink met een musical over Wim Sonneveld.

,,Dat imago dat het hem allemaal kwam aanwaaien, was een deel van Sonnevelds kwaliteit, die schijnbare terloopsheid. Dat is geen trucje, dat is wezenlijk voor hem. Als je hem op die videobanden terugziet, is het net alsof hij het niet zelf doet. Hij is een medium, zoals de echt groten dat altijd hebben: `ik sta hier wel te zingen, maar ik doe het niet zèlf.' Dat is een deel van zijn drama. In de voorstelling wordt gezegd: `jij bent geen Jacques Brel, geen Bob Dylan, geen Edith Piaf.' Die namen hun leven mee op het podium, Sonneveld niet, hij was tot op het bot vormgegeven.

,,Sonneveld wilde tijdens zijn voorstellingen niet zichzelf zijn, hij kon dat niet, zo was hij niet opgegroeid. Hij was bang voor hartebloed, voor een schreeuw. Hij verborg zijn homoseksualiteit en moest daar iets anders vóór zetten. Dat had dan wel weer een heel persoonlijke kant, die flirt met het intellectuele èn het banale. Dat is juist zo leuk aan hem,

,,De facade is een van de grote thema's van het stuk. Bij zijn dood in 1974 waren de tijden erg aan het veranderen, ook op zijn terrein. Dat voelde hij aankomen en hij wist dat hij daar geen antwoord op had. Het jaar voor zijn overlijden maakte hij die vreselijke film Op de Hollandse toer, waarin hij als reisleider met Adèle Bloemendaal rollebolde in een hemelbed. Daarin was zijn probleem heel expliciet: alleen maar buitenkant en trucjes, die volgens de kranten absoluut verschrikkelijk waren.

,,Wim Sonneveld voelde alles onder zijn poten weggeslagen. Het stuk gaat over het opmaken van de balans, hij rekent af tijdens ontmoetingen met Annie M.G. Schmidt, Wim Kan en Johnny Jordaan. In de tv-serie over Johnny was de rol van Wim Sonneveld in Johnny's leven overigens erg overbelicht. En Sonneveld praat met zijn vriend Friso Wiegersma, zoals over de strijd over het lied Moeder. Een jongen, beschermd opgevoed, wordt verleid, door een man. Dat wilde Wim niet zingen. Uiteindelijk is in de tekst die man veranderd in een vrouw. Wim zegt: `Ik ga geen openlijk homoseksuele dingen op het podium brengen.' Dan zegt Friso: `Je doet niet anders, als jij op het toneel stapt, ziet iedereen het. En door het te verzwijgen, ontstaat er een mooie spanning tussen wat iedereen al dan niet bewust registreert en wat je doet.

,,Het lied Het dorp vond hij niets, geen thema dat hem zelf aansprak, al heeft hij het uiteindelijk toch gedaan. Frater Venantius lag hem veel meer, ook door zijn relatie met de katholieke Huub Janssen, net als het wulpse Zij kon het lonken niet laten. In de voorstelling zitten zes nieuwe liedjes, gecomponeerd door Martin van Dijk op teksten van mij. Die zijn in de traditie van Sonneveld. Dat is wel inspirerend, je gaat je toch meten met de meester, Wim Sonneveld.''

Sonneveld: 16/4 Nieuwe de la Mar Theater Amsterdam; Res.: (020) 5305302; 19 t/m 28/4 Theater De Engelenbak Amsterdam. Res.: (020) 6266866; 2, 3/6 Minitheater Middelburg. Res.: (0118) 633996

    • Kasper Jansen