Massaproductie moet stoppen

Opnieuw betalen de dieren het gelag van de manier waarop veehouderij wordt bedreven. In plaats van massaproductie voor de wereldmarkt moet worden overgeschakeld naar regionale voedselmarkten, meent Erich Helfferich.

De recente epidemieën in de intensieve veehouderij zijn mede veroorzaakt door massaal gesleep met vee tussen de gespecialiseerde fokkerijen, mesterijen en slachterijen. Opnieuw betalen de dieren het gelag. Hun wordt op economische gronden inenting onthouden. Het niet kunnen onderscheiden van afweerstoffen in zieke en ingeënte dieren zou onze export doen instorten.

Om diverse redenen is het mij sympathieker om de voedselproductie voor het eigen gebruik hier voort te zetten, maar dan tegen prijzen die voortvloeien uit Europees overeengekomen productieomstandigheden en -eisen. Eisen die dan ook aan voedselimport van buiten de Europese Unie gesteld moeten worden. Daarvoor is een drastische aanpassing van de Europese landbouwpolitiek noodzakelijk. Wellicht biedt een tweesporenbeleid met intensieve en eco-landbouw uitkomst.

Tot voor kort ging het iedereen om zoveel en zo goedkoop mogelijk, waardoor kostenfactoren als milieubehoud, diervriendelijkheid, zorg voor landschappelijk schoon, ambachtelijkheid overboord gezet werden. Consumenten, boeren, onderzoekers, politici en overheid hebben als gevangenen van een vrije markt hieraan meegewerkt. De boeren konden kiezen tussen stoppen of schaalvergroten. De consument had in wezen de meeste vrijheid. Hij is koning maar had nooit geleerd zich koninklijk te gedragen door zich te bekommeren om de nadelige gevolgen van de massaproductie.

Het is ieder voor zich en de rotzooi voor ons allen. Dat heeft geresulteerd in afstotende toestanden in de veehouderij. Het natuurlijk gedrag van dieren werd niet gerespecteerd. Ook het landschap holde achteruit door een egaliserende ruilverkaveling en de bouw van goedkope agrarische hallen met massaal voeropslag onder plastic en autobanden. Zo'n ontwikkeling is bij toenemende mondiale concurrentie moeilijk terug te draaien. Bij voortgezette massaproductie voor de wereldmarkt zullen boer en burger nog meer van elkaar vervreemden. Het is daarom zaak regionale productie en regionale consumptie weer aan elkaar te koppelen en het concept van stad en ommelanden op moderne wijze in ere te herstellen.

In de biologische landbouw is een aantal belangrijke factoren als kringloop met eigen mest en voer en mechanische onkruidbestrijding weer in het productieproces opgenomen. Maar daar zit een prijs aan die nog te weinigen betalen. Recentelijk komt men wel over de brug voor de eigen voedselveiligheid, maar bewust meer betalen voor milieu, landschap, natuurbeheer, verbeterde recreatie of gewoon voor scharrelplezier van varken, koe of kip, is nog niet gebruikelijk.

De offers voor diervriendelijke verbeteringen zijn niet onoverkomelijk. Bij een verdubbelde vleesprijs en een gehalveerd vleesverbruik speelt de consument financieel quitte en gaat zijn gezondheid er zelfs op vooruit. Alleen als veel consumenten in een regio tegelijk de overstap naar een kleinschalige biologische landbouw maken, is een regiomarkt waar producent en consument elkaar ontmoeten levensvatbaar. Daartoe is een drastische verandering van het landelijk gebied om de steden nodig. Zoals de overheid de ruilverkaveling indertijd ten bate van een grootschalige landbouw heeft weten te realiseren, moet ze nu in het kader van ruimtelijke ordening het voortouw nemen tot een landschapsherinrichting ten bate van een kleinschalige landbouw in harmonie met natuur en recreatie.

Erich Helfferich is didacticus natuurwetenschappen.