Het is officieel: er wonen geen Koerden in Turkije

Turkije leek zich recentelijk op te maken voor grotere culturele rechten voor de Koerden. Maar nieuwe officiële richtlijnen voor taalgebruik staan daar haaks op. Koerden zijn Turkse burgers, en verder niets.

Als het aan de Turkse autoriteiten ligt, wonen er geen `Koerden' in Turkije, maar alleen maar `Turkse burgers'. Dat valt op te maken uit een handleiding voor correct taalgebruik die het ministerie van Binnenlandse Zaken naar de staatsomroep TRT heeft gestuurd. De Koerdische Arbeiderspartij (PKK) dient, aldus de handleiding, omschreven te worden als `de terroristische organisatie'. Leden van de PKK verblijven niet in `kampen', maar in `terroristische schuilplaatsen'.

De nieuwe richtlijnen voor het taalgebruik staan haaks op het zogeheten nationale programma dat Turkije klaar moet stomen voor lidmaatschap van de Europese Unie. Volgens dat programma, dat enkele weken geleden met veel nadruk in Ankara werd gepresenteerd, mogen Turkse burgers ,,elke taal spreken die zij willen'' (op voorwaarde dat dit niet tot `separatistische activiteit' zou leiden). Algemeen werd in Turkije deze passage geïnterpreteerd als een stap op weg naar grotere culturele rechten voor Koerden.

Dat lijkt nu een wat al te voorbarige conclusie te zijn geweest. Ook premier Ecevit zelf heeft immers in een schrijven aan alle regeringsinstanties de teugels aangehaald. Ecevit is er sterk op tegen dat in toenemende mate Koerdische namen worden gebruikt om steden en dorpen aan te duiden. ,,Sommige kringen die bepaalde plannen met ons land hebben, proberen een kunstmatige separatistische beweging te scheppen'', aldus Ecevit in zijn brief. Het taalpurisme van de premier, die gedichten schrijft en de Turkse taal tot op de laatste komma beheerst, gaat overigens verder dan het Koerdisch. Ook de toename van leenwoorden uit het Engels erodeert, aldus Ecevit, het Turks. Bij zijn brief voegde hij daarom een boekje met `foute' woorden uit het buitenlands, met daarnaast de correcte Turkse uitdrukking.

Met de taal lijken ook de politieke teugels in de brieven te worden aangehaald. Turkije is inmiddels vele malen veroordeeld door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg voor het platbranden van dorpen in het vooral door Koerden bevolkte platteland in het zuidoosten. Staatsomroep TRT moet echter deze inmiddels lege plekken omschrijven als `verlaten dorpen' of `dorpen waarvan de inwoners vertrokken zijn' – waarom de mensen weggingen, blijft zo in het duister. De autonome Koerdische zone in Noord-Irak (waar Ankara nooit zo op gesteld is, al was het maar omdat de PKK haar als uitvalsbasis voor aanvallen op Turkije gebruikte) dient nu omschreven te worden als `de entiteit in Noord-Irak'. Wie er wonen en wat hun etnische achtergrond is, blijft onduidelijk.

Natuurlijk is het niet de eerste keer dat de staatsomroep TRT opdracht krijgt om de zaken in een voor de regering gunstig perspectief te presenteren. Zo bleek vorig jaar bij de herdenking van de aardbeving van 1999 overduidelijk van welke media de baas in Ankara zit en van welke niet. Niet-regeringskanalen als CNN Türk verzorgden hun herdenking tussen de ruïnes – een continue suggestie dat de Turkse autoriteiten in het jaar dat na de aardbeving was verlopen, niet voldoende de handen uit de mouwen hadden gestoken. TRT echter zette de camera neer in een idyllisch park met meer-dan-groene bomen, met op de achtergrond een paar huizen die de beving hadden overleefd.

De nieuwe richtlijnen – en daarin ligt hun belang – komen echter op een cruciaal moment voor de Europese aspiraties van Turkije. Nu het economische herstelprogramma is vastgelopen en de nationale munteenheid, de Turkse lira, meer dan 40 procent van haar waarde heeft verloren, lijkt de weg naar de Europese Unie, die naast mensenrechten ook economische stabiliteit zeer waardeert, zwaar. Als de Turkse regering ook op het punt van de vrijheid van meningsuiting de klok terug zet, wordt die weg nog moeilijker. De Eurocommissaris voor de Uitbreiding, Verheugen, zei enige weken geleden dat de Turkse voorbereiding op het lidmaatschap van de Europese Unie misschien wel ,,de grootste hervormingen uit de geschiedenis van het moderne Turkije'' met zich mee zou brengen. ,,Maar Turkije is aan zet'', voegde hij daar onmiddellijk aan toe. ,,Turkije moet lid worden van de Europese Unie, de Europese Unie hoeft geen lid te worden van Turkije.'' Verheugen voegde daar nog aan toe: ,,En het heeft geen zin de waarheid te versluieren met verhullend taalgebruik.''

    • Bernard Bouwman