`Gestoorde zwervers op proef opnemen'

PvdA-Kamerlid Annet van der Hoek wil een wetsvoorstel indienen dat het mogelijk maakt om psychiatrische patiënten die `tussen wal en schip vallen' gedwongen op te nemen.

Wethouders van grote steden weten niet wat ze aan moeten met de groeiende groep gestoorde zwervers, die vaak ook verslaafd zijn. Voor gestoorde misdadigers zijn er tbs-inrichtingen, patiënten die tijdelijk in de war zijn, kunnen door de rechter `inbewaringstelling' opgelegd krijgen: ze worden opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis en als de crisis voorbij is, houdt de maatregel op. Voor psychiatrische patiënten die op straat overlast veroorzaken maar niet écht gevaarlijk zijn, is er niks. Wethouders van Utrecht, Rotterdam, Den Haag, Groningen en Zwolle vinden dat er voor hen speciale, gesloten inrichtingen moeten komen.

,,Dat klinkt gevangenisachtig'', zegt PvdA-Kamerlid Annet van der Hoek, woordvoerder geestelijke gezondheidszorg. Maar ook zij vindt dat het juridisch mogelijk moet worden om deze groep psychiatrische patiënten onder dwang op te nemen. Niet in een aparte inrichting, maar op een afdeling in een psychiatrisch ziekenhuis. Over een paar weken presenteert zij in de Tweede Kamer een wijzigingsvoorstel van de wet Bopz (bijzondere opname psychiatrische ziekenhuizen). De gedwongen opname noemt ze `proefopname'. ,,Voor de mensen die tussen wal en schip vallen.'' Volgens haar zijn dat patiënten die zelf niet vinden dat ze ziek zijn en geen medicijnen nemen, waardoor ze in een psychose raken, zichzelf verwaarlozen of agressief worden. Of patiënten met een zogenoemde `dubbele diagnose': ze zijn gestoord én verslaafd. Van der Hoek: ,,Psychiatrische instellingen zeggen dat hun verwardheid of raar gedrag wordt veroorzaakt door de verslaving. De verslavingszorg zegt dat die het gevolg zijn van de stoornis. Ze spelen de bal naar elkaar toe, waardoor deze mensen niet geholpen worden.''

Wethouders zeggen dat het aantal gestoorde zwervers stijgt door de `vermaatschappelijking van de psychiatrie', het beleid om patiënten buiten de inrichting te laten wonen. Goede begeleiding ontbreekt, zeggen ze.

,,Daar hebben ze gelijk in. De vermaatschappelijking is niet compleet als de patiënten niet blijvend worden begeleid. Die begeleiding schiet nu tekort. Maar ik wil dat niet alleen de psychiatrische instellingen verwijten. Ze proberen nu ambulante zorg te organiseren. Ik merk dat ze echt uit hun ivoren torens beginnen te komen.''

De vermaatschappelijking is in Nederland al zo'n vijftien jaar aan de gang. Nu pas wordt geprobeerd de begeleiding beter te organiseren. Snel gaat het niet.

,,Het gaat traag en ik merk dat er nog te veel afhangt van de individuele instelling. De ene doet er veel aan, de andere doet nauwelijks wat. Maar de wethouders moeten niet vergeten dat zíj de regie hebben. Gemeenten moeten ervoor zorgen dat er wordt samengewerkt tussen instellingen en bijvoorbeeld de politie.''

Er zijn wethouders die vinden dat de vermaatschappelijking is mislukt, omdat patiënten door dat beleid te vaak op straat terechtkomen.

,,Dat is een brevet van hun eigen onvermogen. Zíj moeten ervoor zorgen dat er goede opvang is. De bedoeling is dat patiënten een goede plek krijgen in de maatschappij, níet dat ze dakloos worden.''

Een speciale `taskforce' van het ministerie van VWS onderzoekt sinds kort hoe het gaat met de vermaatschappelijking. Dat was, in 1999, uw idee. Vond u, net als de wethouders, dat het niet goed gaat met dat beleid?

,,Er gebeurde te weinig voor mensen die uit inrichtingen werden ontslagen. Er was te weinig begeleiding, te weinig geld. Ik vond dat onderzocht moest worden hoe het land erbij ligt wat betreft de vermaatschappelijking. De gemeenten hebben de regie, maar wíj moeten ervoor zorgen dat ze voldoende middelen hebben. Ik denk dat er zo'n 200 miljoen gulden extra nodig is.''

De wethouders willen een speciale, gesloten voorziening voor patiënten die overlast veroorzaken.

,,Ik snap wel dat ze tegen uitwassen van het beleid oplopen, maar we moeten niet terug naar de oude krankzinnigenwet of de wet op de landloperij. Overlast alléén mag geen reden zijn om mensen op te sluiten. Je moet kijken naar de oorzaak, de stoornis en eventueel de verslaving. Daarvoor is de proefopname bedoeld die ik voorstel. Ik erken wel dat er gestoorden zijn voor wie de vermaatschappelijking niet werkt. Je hebt bijvoorbeeld de `GBGB-groep': geen-bereidheid-geen-bezwaar-patiënten. Om mensen volgens de huidige wetgeving op te nemen, moeten ze bereidheid tonen voor opname. Die bereidheid hebben ze niet. Maar als je doorvraagt, hebben ze er ook niks tegen. Díe patiënten zijn in een inrichting vaak gelukkiger.''