Een gemankeerde vrijhaven

Het Chinese eiland Hainan is nu bekend wegens de crisis rond het gestrande spionagetoestel. Chinezen kennen het vooral als `tropisch speelparadijs'.

Als de 24-koppige bemanning van het gestrande Amerikaanse spionagevliegtuig verlof zou krijgen om rond te kijken op het eiland Hainan, zouden zij `het Hawaii van China' kunnen verkennen. Voorlopig worden zij echter vastgehouden op een onbekende locatie en duurt de impasse over hun vrijlating tussen Peking en Washington onverminderd voort.

Hainan geldt tegenwoordig als ,,een tropisch paradijs'', dat naar bezoekersaantallen de Filippijnen en Thailand naar de kroon steekt. Het eiland, ongeveer zo groot als Nederland, ontvangt met zijn 7,6 miljoen inwoners jaarlijks miljoenen voornamelijk Chinese toeristen op zoek naar zon, strand en seks. Dat betekent een dramatische transformatie van de ver verwijderde buitenpost van het Chinese keizerrijk, waar men in Peking naar verwees als ,,de poort naar de hel''. Eeuwenlang werden misdadigers hiernaartoe verbannen om weg te rotten te midden van de ,,zuidelijke barbaren'', zoals de inheemse bevolking werd aangeduid.

Nadat de nationalisten onder Chiang Kai-shek in 1949 waren uitgeweken naar het naburige Taiwan (het enige Chinese eiland groter dan Hainan), vestigde het communistische Volksbevrijdingsleger een basis op Hainan, dat een strategische positie inneemt aan de Zuid-Chinese Zee. De zware militaire aanwezigheid bleek echter een hinderpaal voor de economische ontwikkeling van het eiland. Tot het in 1988 de status van provincie kreeg en dispensatie als een Speciale Economische Zone, waar kon worden geëxperimenteerd met kapitalisme.

Hainan verwierf al snel de reputatie van een eiland waar men zich om de regels niet druk maakt en waar alles kan. Ongeremde smokkel, openlijke prostitutie en ondergrondse casino's hebben vele gelukzoekers aangetrokken. Talent en geld stroomden eind jaren tachtig naar het eiland, dat de belofte had het nieuwste troetelkind te worden van het Chinese economische mirakel. Het eiland zou zelfs Taiwan in welvaart naar de kroon gaan steken. Maar in het midden van de jaren negentig barstte de zeepbel, ten dele doordat corruptie en speculatie werden aangepakt. Investeerders namen de benen en het vertrouwen in de lokale economie verdampte in een oogwenk. In het gebied waar ooit de `Wall Street' van Hainan was gepland, steken nu net zoveel verlaten kantoortorens als palmbomen af tegen de horizon.

Inwoners van Hainan, zoals Lu Xuesi, zeiden vorige week aanvankelijk ,,ver weg te zijn van Peking''. ,,Dit soort internationale kwesties raakt ons gewoonlijk niet.'' Studenten waren wat meer betrokken, zoals Liu Quan, een tweedejaars economiestudent aan de Universiteit van Hainan. ,,Zij drongen ons luchtruim binnen'', zegt hij verwijzend naar de Amerikanen, ,,En nu is onze piloot vermist. Ze zijn ons een verklaring schuldig.''

Afgelopen weekeinde zeiden veel inwoners van Hainan ,,woedend'' te zijn over de Amerikaanse weigering om excuses aan te bieden. Maar ook omdat de Amerikanen niet geïnteresseerd bleken in het lot van de Chinese piloot Wang Wei en alleen maar gericht op de eigen bemanning. Meer dan 800 vissers uit Lingshui in het uiterste zuiden van Hainan gaan dagelijks uit op zoek naar de nieuwe nationale held. Tot nu toe vergeefs.