`Zwerfzwangere' zoekt onderdak

Door een gebrek aan verloskundigen gaat de Nederlandse traditie van thuisbevallen op de helling. `Zwerfzwangeren' zoeken onderdak.

Ze heeft nog geen weeën, maar voelt wel de baby bewegen in haar buik. Hij kan elk moment geboren worden. Heike Mesch (33) was vijf dagen geleden uitgerekend. Ze woont in Eenrum, ruim dertig kilometer ten noorden van de stad Groningen, en verwacht haar eerste kind.

Aanvankelijk zou ze thuis bevallen met de huisarts, maar die gaf zeven weken geleden te kennen dat hij stopt met de verloskunde. Mesch moest op zoek naar een verloskundige in de stad en bevalt nu noodgedwongen in het ziekenhuis.

,,Het was een teleurstelling'', zegt Mesch, die van origine Duitse is en zich had verheugd op een thuisbevalling. ,,Nederland staat bekend om de bevallingscultuur. In Duitsland bevallen alle vrouwen in het ziekenhuis, daar is de bevalling een medisch gebeuren. Mijn huisarts woont bij me om de hoek, ik vond het een veilig idee dat-ie dat klusje even zou klaren in mijn eigen, vertrouwde omgeving. Nu moet ik bijna drie kwartier rijden naar Groningen.'' Ze is wel blij dat ze überhaupt terecht kon bij een verloskundige. ,,Op de zwangerschapsgym heerste paniek omdat de verloskundigenpraktijken overvol zijn.''

In Nederland wordt dertig procent van de baby's thuis geboren. Het aantal keizersnedes en kunstverlossingen is relatief laag. De overheid propageert nog steeds het Nederlandse systeem van verloskunde, dat onderscheid maakt tussen gezonde zwangeren die thuishoren bij de huisarts of verloskundige, en vrouwen die om medische redenen door de gynaecoloog worden begeleid. Maar het systeem staat ernstig onder druk door het tekort aan verloskundigen en doordat steeds meer huisartsen stoppen met het begeleiden van bevallingen.

In Groningen is het gebrek aan verloskundige zorg inmiddels duidelijk voelbaar. Vooral omdat alle huisartsen in Noord-Groningen hebben besloten binnen anderhalf jaar hun verloskundige praktijk neer te leggen. De werkdruk wordt voor hen te hoog. De 600 vrouwen per jaar die tot voor kort thuis bevielen, doen dat nu in het ziekenhuis. Asielzoekers uit de provincie bevallen onder leiding van de gynaecoloog, ook al is daar geen medische reden voor.

Benice Clingeborg, de verloskundige van Heike Mesch, verwacht dat ze door de toeloop uit de provincie jaarlijks driehonderd extra aanmeldingen krijgt. ,,Dat redden we niet, het is ons nu al te veel.'' Jaarlijks heeft ze 850 inschrijvingen, verdeeld over drie vroedvrouwen en incidenteel een waarneemster. Naar een vierde, vaste maat is ze al jaren op zoek, evenals haar collega's uit een concurrerende praktijk. Clingeborg kan dit jaar niet op vakantie of ziek worden, zegt ze. ,,Als je een eigen praktijk hebt, ben je niet ziek van een griepje.''

Wegens het vroedvrouwentekort nemen Clingeborg en haar collega's, met steun van de ziektekostenverzekeraar, een verpleegkundige in dienst voor de administratie en de zogenoemde kraamvisites. ,,Dat betekent dat we na een bevalling een vrouw vaak niet meer zullen zien.'' Verder zijn er in Groningen vergaande plannen om een verloskundig centrum op te zetten. Gezonde vrouwen, zonder medische indicatie, kunnen daar dan bevallen. Clingeborg: ,,Op het gevaar af dat de ziektekostenverzekeraars zien dat dit efficiënter is dan thuis bevallen, en hun conclusies trekken.'' Door de drukte doet ze nu al meer poliklinische bevallingen dan vroeger. ,,We steken er minder tijd in om met de mensen over hun keuze te praten. Jammer, want een thuisbevalling is de lol van het vak. Maar in het ziekenhuis kun je meer patiënten tegelijk bedienen en hoef je niet drie keer de stad rond te sjezen.''

De beroepsvereniging van verloskundigen, de KNOV, heeft zelfs al jargon voor het probleem. ,,We noemen ze zwerfzwangeren'', zegt directeur Jan van Gorp. Hij doelt op gezonde zwangere vrouwen, voor wie geen verloskundige of huisarts beschikbaar is. Op dit moment zijn dat zo'n zeshonderd vrouwen, die zonder medische noodzaak bij de gynaecoloog belanden. ,,Dat is een probleem'', zegt Van Gorp, ,,want ook de ziekenhuizen kunnen dat niet allemaal opvangen. Bovendien verdwijnt zo de thuisbevalling uit de Nederlandse cultuur.'' Op dit moment is de situatie in vier plaatsen in het land ,,acuut'', volgens Van Gorp, in Friesland, de Betuwe, de Achterhoek en Drenthe. ,,Maar er kan elk moment weer een verloskundige uitvallen. Zo'n calamiteit is niet meer op te vangen, de rek is eruit.'' De KNOV heeft een meldpunt geopend om de problemen te inventariseren. Vanaf afgelopen september deden 85 van de 450 praktijken een melding, waarvan eenderde wegens een acuut capaciteitsprobleem.

Arja Jonink (34) woont in Beilen, één van de `verloskundige crisisgebieden'. Ze is hoogzwanger van haar derde kind. De eerste keer beviel ze op medische indicatie in het ziekenhuis, bij de tweede is ze ,,lekker in haar eigen bed bevallen.'' Dit keer zou ze graag weer thuis bevallen, maar toen ze vier maanden zwanger was, werd de verloskundige langdurig ziek. Ze gaat nu naar het Wilhelminaziekenhuis in Assen, twintig kilometer van Beilen. Ze ziet er tegenop om met weeën zo'n eind met de auto te moeten. ,,Met een derde kan het heel snel gaan.''

Het Wilhelminaziekenhuis vangt ook de zwangeren op uit Smilde, waar de huisartsen al geen bevallingen meer doen, en neemt waar voor een verloskundigenechtpaar in Gieten dat nooit samen op vakantie kan. ,,We doen het met het mes op de keel'', zegt gynaecoloog A. Sluijmer. Hij heeft de laatste tijd ,,over de honderd uur per week'' gewerkt omdat twee van zijn drie collega's langdurig ziek zijn. De kwaliteit van de zorg is er niet minder om, benadrukt hij. Maar geheel vrijwillig doet hij het niet: ,,De zorgverzekeraar wees ons op onze zorgplicht. We mogen de patiënten niet wegsturen.''

    • Mariël Croon