Star dust

Mooi van S. Montag (Overpeinzingen 1084) om het radioprogramma over de fictieve invasie van Marsbewoners op te voeren als een klassiek voorbeeld van paniek om niets. Over de vraag hoe men toen toch zo de kluts kon kwijt raken is wel iets meer te zeggen.

De Amerikaanse filosoof W.I. Thomas lanceerde al in 1928 een stelling die bekend is geworden als het `Thomas-theorema': ,,If men define situations as real, they are real in their consequences.'' Een mooi voorbeeld hiervan is te vinden bij de Amerikaanse socioloog Robert Merton (1949), die de stelling gebruikt voor zijn beschrijving van de economische crisis in de jaren dertig.

Het gerucht dat de Amerikaanse banken niet solvabel zouden zijn, veroorzaakte een run op de spaartegoeden die bij een zo massale vraag natuurlijk niet kunnen worden uitbetaald, hetgeen er toe leidde dat de banken inderdaad niet solvabel bleken!

Hier ligt de basis van de bekende `zichzelf waarmakende voorspelling': een aanvankelijk onjuiste definitie van de situatie leidt tot zodanig gedrag dat de voorspelling uiteindelijk waarheid wordt.

Dat kan heel ver gaan zoals uit onderzoek in schoolklassen is gebleken. Leraren behandelen leerlingen vaak conform de eerste indrukken die zij van hen hebben gekregen: een gymnasiumtype, een mavoklant en meer, niet zelden op uiterlijkheden gebaseerde stereotypen.

Soms komen die op zichzelf niet altijd juiste verwachtingen nog uit ook! Pygmalion betreedt het klaslokaal en brengt zijn eigen creatie tot leven.

    • Anton Wesselingh Amsterdam