LEGKAKEL WIJST HAAN EROP DAT HET EVEN NIET DE TIJD IS OM TE PAREN

Een kip die net haar ei heeft gelegd geeft een opvallende kakel ten beste. Het lijkt soms op opluchting over het klaren van een moeizaam karwei. Wilde boshoenders, de Aziatische stamouders van de gebruikskip (Gallus gallus), laten dezelfde roep horen, en ook sommige andere hoenders verkondigen zo'n `post-ovopositionele' boodschap. De begrepen betekenis van dit signaal is door nieuw onderzoek 180 graden gedraaid.

Het gangbare idee was dat bij vogels de tijd direct na het leggen van een ei zich bijzonder goed leent voor een nieuwe inseminatie en bevruchting. Aannemend dat dit ook voor kippen geldt, wijdde het tijdschrift Verhandlungen der Deutschen Zoologischen Gesellschaft zich in 1988 al aan de kakelkwestie. Hennen zouden met hun legroep een piek in hun vruchtbaarheid aangeven, daarmee hanen ertoe aanzettend zich intensief met ze te bemoeien. Daarmee zouden de vrouwtjes zich ervan verzekeren met de meest dominante van de toegestroomde hanen te kunnen paren. Die selectie van competitieve supermannetjes zou vrouwtjes en hun nageslacht voordeel opleveren. Zo leken we de kip te begrijpen: met haar uitroep zou ze niet alleen haar opluchting uiten, maar ook evolutionair gezien sluitend handelen.

Pas onlangs hielden twee onderzoekers van de afdeling dier- en plantwetenschappen van de universiteit van Sheffield deze veronderstelling opnieuw tegen het licht. Zij gingen eens uitgebreid kijken in het veld, in dit geval een veldje vrijwel vrij levende, half verwilderde kippen. Ze volgden wat zich spontaan afspeelde, en af en toe lieten zij de `post-ovipositie' kakel ook van bandopnamen horen. Hun bevindingen, weergegeven in Animal Behaviour 61/3, ontliepen elkaar nauwelijks. De legroep bracht juist met zich mee dat de paardrift van de hanen terugliep. De hanen reageerden nauwelijks merkbaar, en zeker niet positief, op de natuurlijke dan wel afgespeelde legroepen.

De uitleg van het verschijnsel is nu omgekeerd. De resultaten passen juist bij de zienswijze dat de periode direct na het leggen van een ei een ongunstige tijd is voor een nieuwe bevruchting. De legkakel dient nu ter voorkoming van ongewenste seksuele attenties, soms in de vorm van een fanatieke achtervolging door de haan. Of de hen het signaal ook op andere tijden afgeeft – analoog aan de spreekwoordelijke hoofdpijn bij mensen – is nog niet bekend.

    • Frans van der Helm