Kamer wil WAO-wonder van Donner

De toekomst van de WAO ligt in handen van de commissie-Donner. De contouren van het advies tekenen zich af.

Vlak voor een debat met de Tweede Kamer over de Wet op de arbeidsongeschiktheid (WAO) zei VVD-staatssecretaris H. Hoogervorst (Sociale Zaken): ,,Ik zal wel wat gezeur krijgen en ik zeur wat terug.''

Hij zei het met een glimlach, maar de opmerking is tekenend voor de stemming die op het Binnenhof heerst over de WAO. Alle felle debatten ten spijt, het parlement heeft even niets te zeggen over de toekomst van de WAO, want het wachten is op het advies van de commissie van P.H. Donner, prominent CDA-lid en lid van de Raad van State.

Deze commissie van wijzen, met daarin vertegenwoordigers van de vijf belangrijke politieke stromingen, moet nog deze maand met dé oplossing komen voor de almaar voortdurende groei van het aantal WAO'ers. Het aantal arbeidsongeschikten ligt nu op 950.000 en het bedenkelijke miljoen is in zicht.

Hoogervorst kreeg donderdag in het Kamerdebat over de Wet reïntegratie arbeidsgehandicapten inderdaad veel gezeur over zich heen. Coalitiegenoten PvdA en D66 verweten hem dat hij in drie jaar tijd nauwelijks iets heeft gedaan aan verbetering van de begeleiding van zieke werknemers en arbeidsongeschikten. Die wet werkt niet goed, had Hoogervorst eerder al erkend. De Tweede Kamer drong aan op snelle maatregelen, maar dat was vooral voor de bühne. De PvdA hield het bij zware woorden, hoewel de partij nog wel om een vervolgdebat vroeg.

Organisaties en belanghebbenden met ideeën over de WAO stappen ook niet meer naar de politieke partijen, maar geven advies aan de commissie-Donner. De organisatie voor het midden- en klein bedrijf, MKB Nederland, deed dat deze week heel openlijk. Toetsingskader voor Donner heet het rapport dat het MKB uitbracht. Het MKB wil mensen met psychische klachten uitsluiten van een WAO-uitkering. Alleen wie een onomkeerbare handicap heeft, en daardoor echt niet meer kan werken, zou nog een uitkering moeten krijgen.

Een hele rits adviseurs ging het MKB voor. Zo verklaarden verzekeraars gebruik te willen maken van het sofinummer om beter hun diensten te kunnen verlenen in het eerste ziektejaar. VNO-NCW-voorzitter J. Schraven zei af te willen van de Pemba-regeling, die bedrijven met veel WAO'ers opzadelt met hoge premies.

De bijdrage die voorzitter F. Buurmeijer van het Landelijk Instituut Sociale Verzekeringen (LISV) maandag op een congres ontvouwde, was van grotere waarde. Buurmeijer had vorig jaar, vlak voordat de commissie-Donner werd ingesteld, in het LISV-bestuur al overeenstemming bereikt over vergelijkbare ideeën. En in dit bestuur zijn de werkgevers en werknemers vertegenwoordigd. Dat duidt op draagvlak. Bovendien ontvouwde het CNV vorig najaar bijna dezelfde visie.

Het CNV-plan en het plan-Buurmeijer spelen een grote rol bij de commissie-Donner, zo melden bronnen in Den Haag. Dat duidt erop dat de commissie, net als Buurmeijer en het CNV, zal voorstellen de WAO te splitsen in een regeling voor échte arbeidsgehandicapten en in een regeling voor mensen die nog wel kunnen werken. Voor de eerste groep blijft een goede uitkering intact, misschien zelfs wel wat hoger dan de huidige 70 procent van het laatst verdiende loon. Voor de andere groep komt er een ,,reïntegratie-uitkering'' (Buurmeijer) of ,,de Wet op werkhervatting en inkomen'' (het CNV). Wat het ook wordt, de regeling zal tijdelijk van aard zijn.

Zo'n nieuwe regeling kan voor sommige groepen problemen opleveren. De commissie moet daar nog een oplossing voor vinden. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als iemand wel weer aan het werk gaat, maar dan veel minder verdient? Als iemand bijvoorbeeld teruggaat van 50.000 naar 25.000 gulden per jaar. PvdA'er Buurmeijer vindt dat zo iemand pech heeft gehad. Het aanvullen van de `loonschade' is juist het verkeerde fundament onder de WAO, zegt hij. Daardoor is de WAO een regeling geworden waarbij het bijna altijd prijs is. Maar het lijkt ondenkbaar dat de vakbonden en PvdA, D66 en GroenLinks het aan hun achterban kunnen verkopen dat iemand er als gevolg van bijvoorbeeld een ernstig auto-ongeluk fors op achteruitgaat.

Bovendien vormen internationale verdragen een complicerende factor. Wie namelijk door zijn werk gedeeltelijk arbeidsongeschikt raakt en dus een lager loon zal krijgen, moet volgens deze verdragen worden gecompenseerd.

Of de commissie-Donner met een oplossing komt die de instroom in de WAO echt kan beperken, is de vraag. Grote lijnen zijn snel bedacht. Maar als het op de details aankomt, wordt het lastig. Het advies zou eerst in maart uitkomen, vervolgens werd het april en nu wordt er al rekening mee gehouden dat het in mei nog niet lukt. Aanhangers van het beginsel `het primaat ligt bij de politiek' hopen misschien diep in hun hart dat de commissie er niet uitkomt. Maar dan ligt het probleem weer waar het al jaren niet kon worden opgelost: op het Binnenhof.