DE EENDAGSVLIEG VAN VLAANDEREN

Johan Lammerts (40) is een uitzondering op de regel dat grote koersen door grote renners worden gewonnen. De Brabantse waterdrager werd in 1984 gehuldigd als winnaar van de Ronde van Vlaanderen. Morgen keert hij terug op de kasseien. ,,In België tel ik mee'', zegt de ploegleider van Mercury-Viatel.

Een veertiger met het postuur van een vrachtwagenchauffeur loopt deze middag tussen soortgenoten in een wegrestaurant aan de A16. De verslaggever heeft moeite zijn aanstaande gesprekspartner te herkennen. Hij hoeft zich niet te schamen, blijkt een paar uur later. De voorlaatste Nederlandse winnaar van de Ronde van Vlaanderen trekt het boetekleed aan.

,,Ik woon in de buurt van Michael Boogerd en fietste laatst een tijdje met hem op'', vertelt Johan Lammerts. ,,Hij was aan het trainen met Steven de Jongh. Ze hebben al die tijd niks aan me gevraagd en niet één keer achterom gekeken. Ik heb nu niet bepaald de lichaamsbouw van een wielrenner, misschien heeft dat ermee te maken.''

Lammerts is slecht op de hoogte van Boogerds encyclopedische wielerkennis. De nieuwe kampioen kent de oude kampioenen bij naam en toenaam en somt uitslagen en jaartallen moeiteloos op. Dat Lammerts niet herkend werd door Boogerd, zegt meer over Lammerts dan over Boogerd. Zijn geringe betekenis voor de Nederlandse wielerhistorie heeft ook te maken met zijn nomadenbestaan. Hij voelt zich niet verwant met de cultuur van koekhappen en klompendansen. ,,Ik heb een andere belevingswereld. Ik heb me nooit een Nederlander gevoeld. Ik heb voor Franse, Belgische en Italiaanse ploegen gereden. Ik heb met handen en voeten vreemde talen leren spreken. Ik voel me meer een wereldburger.''

Lammerts verloochent z'n Brabantse komaf, spreekt tegenwoordig zonder zachte g. Noemt de begroting van zijn Amerikaanse sponsors in euro's (5,5 miljoen). Hij voert een Engelstalig telefoongesprek met een Amerikaanse tongval. ,,Waar je mee omgaat, word je mee besmet'', zegt de vriend van de Amerikaanse wielerheld Greg LeMond.

,,In Nederland word ik weinig herkend'', weet de inwoner van het Brabantse grensdorp Putte. ,,In België heb ik meer waardering gekregen. Je kunt zeggen wat je wilt, maar in België tel je mee als je de Ronde van Vlaanderen hebt gewonnen. Die koers heeft een uitstraling zoals de Elfstedentocht bij ons boven de rivieren.''

In België gaat een verhaal over wielergoeroe Karel van Wijnendaele, die als een vaderfiguur over de Ronde van Vlaanderen waakte. Hij zou zich hebben omgedraaid in zijn graf toen zijn grote liefde werd veroverd door een Nederlandse waterdrager. ,,Dat moet Van Wijnendaele zelf weten'', reageert Lammerts met de nuchterheid die de vooroordelen over hem bevestigen.

Hij kende zijn beperkingen als wielrenner, maar gaat niet akkoord met het predikaat `eendagsvlieg' dat hij kreeg opgespeld. Hij verwijst naar zijn ritzege in de Tour, zijn eindzege in de Ronde van Nederland. ,,Ik kon van alles een beetje, dat was mijn manco. Ik was niet gezegend met een scherpe sprint en ik woog tachtig kilo, te zwaar voor de bergen.''

Hij voelt zich geen miskend talent en heeft niet geleden onder de vermeende toevalstreffer in de Ronde van Vlaanderen, zoals de Nederlandse wereldkampioen Harm Ottenbros de regenboogtrui van 1969 als een ondraaglijke last heeft ervaren. ,,Ik weet van mezelf dat ik een goede renner was. Er waren een paar renners die er bovenuit staken. Ik zat net onder die top'', concludeert Lammerts.

Hij beschrijft het koersverloop van 1984 met een feitenkennis die wielrenners eigen is. Elke straatsteen in de Ronde van Vlaanderen staat op zijn netvlies. ,,Peter Post, onze ploegleider, wilde dat ik Eddy Planckaert en Eric Vanderaerden uit de wind zou houden. Maar ik was pas 24 en heel ambitieus. Ik had nog nooit van ploegdiscipline gehoord. Ik rook mijn kans en zat bij de goede ontsnapping. Dat geluk moet je hebben.''

Hij herinnert zich de koele ontvangst van Post, de strenge leermeester die geen tegenspraak duldde. ,,Hij heeft me gefeliciteerd, maar niet uitbundig. Twee dagen later moest ik bij hem komen. Ik had het teambelang geschaad, vond hij. Wat moest ik daarop antwoorden? Ik durfde de grote Post niet tegen te spreken. In het begin zei ik u tegen hem. Post was een monument. Hij heeft veel betekend voor de Nederlandse wielersport.''

Pas toen hij de mores van het cyclisme had leren doorgronden, begreep hij de kritiek van Post. ,,Ik had een modaal salaris en wilde natuurlijk meer verdienen. Er was belangstelling van andere ploegen. Post moest het budget bewaken. Hij heeft me meer geld geboden, maar niet veel meer. Een paar maanden later heeft hij me gepasseerd voor de Tour. Die ervaring heeft me pijn gedaan en zal ik nooit vergeten.''

Lammerts volgde tijdens zijn professionele wielerloopbaan college op een business-school. Hij was daarmee een uitzonderlijke figuur in het peloton. Een vergelijking met de fietsende onderwijzer Peter Winnen ligt voor de hand. ,,Ik lees net als hij boeken van Dostojevski, maar ik heb me nooit buitengesloten gevoeld. Ik hoefde mij niet echt aan te passen. Mijn vader was vrachtwagenchauffeur. Ik kon die onderbroekenlol best waarderen.''

Op de fiets miste Lammerts de uitstraling van zijn streekgenoten Hennie Kuiper of Adrie van der Poel. Hij vulde bidons en droeg eetzakken. Het vuile werk wordt met uitsterven bedreigd, merkt hij tijdens zijn hernieuwde kennismaking met het profpeloton.

,,Er zijn minder knechten dan vroeger'', weet Lammerts. ,,De hele maatschappij zit vol met ego's. Die mentaliteit zie je terug in het peloton. Ook de mindere renners hebben nu grote ambities. Pas wanneer ze door de mand zijn gevallen, kun je ze duidelijk maken dat ze in dienst van anderen moeten rijden.''

Hij was een knecht die na verloop van tijd de kopmannen voor het uitzoeken had. Lammerts werd de meesterknecht van LeMond. ,,Ik weet nog goed, het was in de Giro van 1986, toen ik op zoek ging naar een nieuwe uitdaging. Welke kopman zou bij mij passen? Het was een kwestie van wegstrepen. Ik had gezien dat LeMond weinig steun kreeg van zijn Franse ploeggenoten en ben op hem afgestapt. Het klikte meteen.''

Lammerts vertelt liefdevol over de vriendschappelijke verhoudingen met de drievoudige Tourwinnaar en tweevoudige wereldkampioen. ,,We sliepen 120 dagen per jaar bij elkaar op de kamer. We hebben dezelfde belangstelling. We konden uren discussiëren over van alles en nog wat. We hoefden het niet eens te worden. Greg week toch niet snel van zijn standpunt af. Hij is altijd gewoon gebleven. Hij heeft geen sterallures.''

Lammerts en LeMond onderhielden een innige band die verder reikte dan de hotelkamer en het erepodium. Ze gingen vaak samen op vakantie, ook op skivakantie. ,,Dat langlaufen werd een probleem voor Greg. Hij kreeg enorme biceps, waardoor hij 's zomers de mouwen van zijn wielershirtje moest openknippen.''

De extraverte Amerikaan en de introverte Brabander namen na hun actieve loopbaan tijdelijk afstand van de wielersport, in de wetenschap dat ze ooit samen zouden terugkeren in het profcircuit. LeMond als adviseur en leverancier van fietsen. Lammerts als ploegleider in opleiding. Een glasvezelfabrikant was bereid met hen in zee te gaan, maar bood te weinig geld om als hoofdsponsor op te treden. Noodgedwongen kozen LeMond en Lammerts voor een samensmelting met de bestaande wielerploeg Mercury.

,,Anders hadden we ons nooit kunnen plaatsen voor de Tour de France'', verklaart Lammerts de fusie die overigens meer op een overname lijkt. De ploegleiders van Mercury hebben de touwtjes in handen. ,,Logisch ook, want zij hebben het programma samengesteld. Wij moeten ons aanpassen. Daar heb ik geen moeite mee'', zegt de man die niet graag op de voorgrond treedt.

Tijdens de Ronde van Vlaanderen zit hij weer niet in de eerste volgwagen, hoewel hij de renners als geen ander kan waarschuwen voor de geheimen van de Muur van Geraardsbergen. ,,Ik had liever meer wedstrijden gedaan. Ik had gedacht iets meer invloed uit te kunnen oefenen. Maar de invloed van de ploegleider is minder groot dan je denkt. De wegkapitein oefent meer invloed uit. De ploegleider is sowieso minder dominant dan in de tijd van Post. De tijden zijn veranderd.''

Met de Rus Pavel Tonkov, de Belg Peter van Petegem, de Nederlander Leon van Bon en de Italiaan Fabrizio Guidi vormt de gecombineerde ploeg een veelzijdig gezelschap dat moet worden samengesmeed tot een hecht collectief. Lammerts heeft geduld. ,,We zijn pas drie maanden bezig en de resultaten vallen niet tegen. Al is het duidelijk dat we nog geen topploeg zijn. We moeten die wild-card voor de Tour nog afdwingen.''

Deelname aan de Tour is van commercieel belang voor de Amerikaanse sponsors, die toch al klagen over een gebrek aan aandacht in het achterland. ,,Wielrennen blijft een Europese aangelegenheid'', weet `wereldburger' Lammerts. ,,Mondialisering is een relatief begrip. De meeste wielerwedstrijden worden in Amerika achter de decoder uitgezonden. Dan praat je over vier miljoen potentiële kijkers, op een totaal van 250 miljoen.''

Lammerts verruilde de glamourwereld van de mountainbikers voor de ouderwetse wielercultuur. Hij was vijf jaar manager bij Giant. Hij is verrast door de geringe kennis van het lichaam bij de wegrenners. ,,Ik las op mijn 29ste veel lectuur over hartslagmeters en intervaltrainingen. De mountainbikers hebben dezelfde belangstelling. Zij zijn ook veel meer met het materiaal bezig. Het triatlonstuur waarmee LeMond de Tour won, kwam ook uit het mountainbiken.''

Lammerts heeft nog een pijnlijke vergelijking in petto. ,,De wereld van het mountainbiken is veel leuker en veel minder conservatief. De wielerwereld staat meer op zichzelf.'' Of zoals hij een paar maanden geleden in de Volkskrant formuleerde: ,,Als mountainbikers je een hand geven, is het welgemeend. In de wielerwereld is meer haat en nijd.''

Waarom is hij dan toch teruggekeerd op het oude nest? Omdat het wielerbacil onuitroeibaar blijkt. Bij elke koers zie je oude reünisten in een nieuw jasje langs de kant staan. ,,Het is een deel van mijn leven geweest'', zegt Johan Lammerts. ,,Ik ken de belevingswereld. De financiële vergoeding was ook goed, maar het leven is meer dan geld verdienen. De tijd was er rijp voor.''

    • Jaap Bloembergen