Bijsluiter achterhaald

In Nederland voltrekt zich een financiële ramp. In diepe stilte, want alle aandacht gaat uit naar het mond- en klauwzeer, de spoorwegstakingen en de Verloving. Niemand bekommert zich om de slachtoffers van de gedaalde beurskoersen. Mensen die begin vorige jaar een of meer ton stopten in beleggingsfondsen actief in de toen modieuze internet- en telecombedrijven. Net op het hoogtepunt van de markt. Die optimisten hikken nu aan tegen verliezen van 50 procent en meer, blijkt uit hun reacties. Nog slechter af zijn beleggers die geld leenden om hun goklusten bot te vieren en nu zitten met verliezen tot 90 procent van hun investering. De beurs kent geen mededogen.

Hoe zeer doet dat? Wanneer 50.000 nieuwkomers ieder gemiddeld 100.000 gulden verliezen (op papier), komt de pijn op 5 miljard gulden. Los van het verlies van anderen die hun vermogen zien krimpen, zonder al te verliezen, althans gerekend over een langere periode. En niet te vergeten de World Online-zeperd. Deze aderlatingen moeten negatieve gevolgen hebben op de uitgaven van consumenten en het koerspeil van de aandelen.

Juist in deze kommervolle tijd komt de Raad van Financiële Toezichthouders (RFT) met de opzet van een niet-commerciële, informatieve bijsluiter die verkopers bij hun financiële producten moeten doen om kopers te helpen bij hun beslissing. In de RFT werken samen De Nederlandsche Bank, de Stichting Toezicht Effectenverkeer en de Pensioen- en Verzekeringskamer. Is dit wat? De bedoeling is goed, en ook hard nodig, maar waarschijnlijk lopen de toezichthouders achter de werkelijkheid aan. Wat tegenwoordig opvalt zijn deze vier zaken.

De complexe opzet van producten, vergeleken met een jaar of tien geleden. Van één dimensie naar multidimensionaal, soms met internationale routes. Voorbeeld. Je geeft een extra hypotheek op je huis, koopt daarmee Deense obligaties, gebruikt die als onderpand voor een dubbel zo grote tweede lening in yens, en koopt daarmee weer Deense obligaties. Vervolgens leun je achterover om het geld te zien binnenstromen, beweert de verkoper. Een product dat bestaat uit vier dimensies die samenkomen in de portemonnee van de koper – hij loopt het risico – en pas dan één product vormen. Hoe maak je daar een heldere beschrijving voor?

De vloedgolf van nieuwe beursproducten, die blijkt uit de advertenties voor reverse convertibles, exchangeable securities en ander onpeilbaar ongemak. Tegen de tijd dat de bijsluiter goedgekeurd is, zijn er andere favorieten. Je krijgt er als toezichthouder geen vat op, tenzij je harde maatregelen neemt en toeziet op de naleving.

De bedenkelijke reputatie van heel wat adviseurs. Hoe vaak krijg je lang genoeg van te voren de polisvoorwaarden of andere contracten, om te kunnen controleren welke rechten en plichten je hebt? Niet vaak. Hoe groot is dan de kans dat je tijdig, de juiste bijsluiter krijgt? Niet groot.

De penetratie en acceptatiegraad van internet onder particulieren neemt toe, waardoor een papieren bijsluiter niet nodig is. Wie belangstelling heeft voor een product of dienst kan een korte beschrijving, de risico's, de rendementen, de kosten en andere belangrijke punten van internet halen.

Hoe organiseer je dit, zonder al snel in de Hollandse gedoogcultuur te vervallen? Bijvoorbeeld zo. Iedereen die een product of dienst aan het publiek wil verkopen, meldt dat aan de RFT, de toezichthouders. Die neemt dat op in een register, te raadplegen via internet. Een product dat daarin niet voorkomt, mag niet worden aangeboden. Wie een overtreding constateert, meldt dat via een e-mail aan de RFT.

De verkoper van een nieuw product maakt zelf een financiële bijsluiter. Die wordt gecontroleerd en eventueel geamendeerd door consumentenorganisaties als de Consumentenbond, Vereniging Eigen Huis, Vereniging Effectenbezitters en andere onafhankelijke bedrijven en deskundigen. Een goedgekeurde bijsluiter komt op internet, voor iedereen toegankelijk. Daarna is een product rijp voor de markt. De verkopers dragen de kosten van de operatie.

Kan zo'n bijsluiter de verliezen op de beurs voorkomen of beperken? Nee, want veel mensen weten niet precies wat ze willen, rekenen zich rijk, zijn goedgelovig, eigenwijs of blind, overtuigd van eigen kunnen en negeren de risico's die ze lopen.

Vandaar deze verzuchting van een verkoper. `Interessant zo'n beschrijving op internet, maar ik vind dat er ook voor iedere cliënt een beschrijving op internet moet komen. Dan weet ik tenminste waar ik aan toe ben tijdens een gesprek. Dan komt er een beter voorstel op tafel.'

Adriaan Hiele beantwoordt vragen van lezers op www.nrc.nl/Economie)

    • Adriaan Hiele