Ziekenhuizen: Geen crèche, geen personeel

Ook bij de ziekenhuizen schiet de kinderopvang tekort. Veel verpleegkundigen komen daardoor in de problemen.

Monique van der Holt werkt als verpleegkundige op de afdeling verloskunde in het Universitair Medisch Centrum (UMC) in Utrecht. Haar zoontje Lucas van tien maanden zit één dag per week op een crèche. Dat kost 440 gulden per maand. Omdat Monique na de bevalling nog last had van bekkeninstabiliteit, werkt ze twee in plaats van drie dagen. ,,Ik ben weer hersteld, ik wil weer drie dagen gaan werken'', zegt ze. Dat kost haar 1.320 gulden aan kinderopvang, de helft van haar loon van 2.500 gulden netto in de maand. Het UMC betaalt niet mee, de crèche voor medewerkers is vol. Monique vindt de particuliere kinderopvang te duur, ze overweegt ,,dan maar ouderschapsverlof op te nemen''. Een collega heeft onlangs om dezelfde reden ontslag genomen. Intussen kampt de afdeling verloskunde met een tekort aan verpleegkundigen. Onlangs is een bonus van 2.000 gulden uitgeloofd voor wie een nieuwe collega aanbrengt.

De lastige combinatie van zorg en arbeid doet zich vooral gelden in de zorg, waar vrouwen 80 procent van de werknemers uitmaken, en in de verpleging en verzorging zelfs 94 procent. De zorgsector heeft de naam een `vrouwvriendelijke' sector te zijn. Geen van de ziekenhuizen heeft geen kinderopvangfaciliteiten, meldt de Organisatie voor Strategisch Arbeidsmarktonderzoek (OSA) in haar Trendrapport Vraag naar arbeid in zorg en welzijn 2000. Ruim een kwart van de ziekenhuizen verleent financiële ondersteuning, meer dan de helft koopt zelf kinderopvang in en eenzesde biedt beide.

Maar de cijfers zijn bedrieglijk. De Academische Ziekenhuizen hebben weliswaar crècheplaatsen, maar daarmee kan niet meer dan een fractie van de circa 8.000 werknemers per ziekenhuis gelukkig gemaakt worden. De meeste werknemers weten dat en regelen zelf kinderopvang. Maar daar betaalt de werkgever – bij de academische ziekenhuizen is dat de overheid – niet aan mee.

De meeste ziekenhuizen, en zeker de academische, hebben een tekort aan verpleegkundigen. Of dat te maken heeft met het gebrek aan kinderopvang, is niet bekend. In de ziekenhuizen bedraagt het totale aantal vacatures 3.100, waarvan 1.500 moeilijk vervulbaar. Een gebrek aan sollicitanten wordt als oorzaak genoemd. Om die reden worden de arbeidstijden steeds vaker aangepast aan de wensen van de sollicitant, meldt het OSA.

Om de balans tussen werk en privé-leven te verbeteren, heeft staatssecretaris Verstand (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) vorige maand 9,5 miljoen subsidie verleend aan 32 experimenten. Zo krijgen het Rijnstateziekenhuis en het Medische Spectrum Twente, beide geen overheidsinstelling, 200.000 gulden om met adviesbureau De Bovenkamer de arbeidstijden voor specialisten te veranderen. Aanleiding is het toenemende aantal vrouwelijke specialisten en de ,,opvoedcultuur'' van de oudere specialisten, zegt manager personeel en organisatie Jan Hendriks. ,,Ouderen zijn van oudsher gewend om tachtig uur te werken, en verwachten dat jonge collega's dat ook doen. Anderzijds merken ze zelf als ze boven de vijftig komen, dat ze het ook niet meer volhouden.'' Een debat onder de medewerkers moet leiden tot een model dat wordt uitgeprobeerd en verbreid naar andere ziekenhuizen.

Het Rijnstateziekenhuis heeft nauwelijks een tekort aan verpleegkundigen. Het ziekenhuis voert een actief personeelsbeleid. ,,Wij inventariseren nu al wie hier over twee jaar willen komen werken'', zegt Hendriks. Het ziekenhuis houdt voortdurend contact met de arbeidsmarkt, biedt arbeidscontracten op maat en betaalt mee aan kinderopvang.

Op Walcheren subsidieert Verstand met drie ton in twee jaar een project om verpleeg- en verzorgingstehuizen geen overheidsinstellingen uit de brand te helpen. Die hadden de noodklok geluid, omdat ze moeite hadden om personeel te werven en vast te houden. Op het lege Zeeuwse platteland, waar mensen voor voorzieningen zijn aangewezen op de stad, speelt naast de kinderopvang een vervoersprobleem. Het openbaar vervoer is er slecht. ,,Hoe krijg je drie kleine kinderen 's ochtends vroeg vervoerd, als je man de auto mee heeft'', zegt Marian Kral, beleidsmedewerker van de gemeente Middelburg. De oplossing lag voor de hand: alle verzorgingstehuizen hebben busjes om ouderen te vervoeren. Kral: ,,Die busjes kunnen natuurlijk ook kinderen vervoeren, naar de crèche, naar school, naar zwemles.'' Met de subsidie wordt nu een loket geopend voor mensen met kinderopvang- en vervoersproblemen. Daar wordt dan een oplossing op maat voor gezocht.

De Zeeuwse zorgaanbieders en het ziekenhuis Rijnstate Arnhem zijn blij met de subsidie van Verstand. Daarmee kunnen ze zich een goed werkgever betonen, een betere werkgever dan de overheid.

    • Mariël Croon