In het hart van de Matthäus

Omdat het Koninklijk Concertgebouworkest deze week op tournee is naar de Verenigde Staten, verzorgt De Nederlandse Bachvereniging onder leiding van artistiek leider Jos van Veldhoven op Palmzondag de traditionele uitvoering van Bachs Matthäus Passion in het Amsterdamse Concertgebouw. De Nederlandse Bachvereniging begon de jaarlijkse uitvoeringen van de Matthäus Passion in Naarden in 1923. Dat deze traditie in het Nederlands muziekleven sindsdien alleen maar aan belang heeft gewonnen, blijkt uit het feit dat alle tien uitvoeringen in zes steden dit jaar ruim van tevoren uitverkocht waren.

Net als vorig jaar begon de Bachvereniging haar Matthäus-tournee woensdag in Enschede. Gerd Türk was weer de evangelist, maar zulke vaste pijlers staan de muzikale frisheid die de Matthäus Passion onder Jos van Veldhoven kenmerkt, niet in de weg.

De passiestijl van Van Veldhoven is beheerst en zwierig. Zowel uit de structuur van het geheel als uit kleine details klinkt een diepgeworteld gevoel voor Bachs idioom. Voor Van Veldhoven beslaat de muziek van Bach de helft van het repertoire waarmee hij zich bezighoudt en die ervaring stelt hem in staat een weloverwogen visie te paren aan een heel vrije en directe uitdrukkingskracht. Dat blijkt uit de manier waarop recitatieven en aria's in elkaar overlopen, en de bijna schokkende wijze waarop koorpassages in zeer hoog tempo als weerlichten door het lijdensverhaal schichten.

Inhoudelijk openbaart de ziel van deze Matthäus Passion zich al in het openingskoor `Kommt, ihr Töchter', dat dansend in lange frasen en ritmisch zeer exact wordt gebracht. Hier wordt direct doorgedrongen tot het hart van het passieverhaal, zoals ook gebeurt in een kernaria als `So ist mein Jesus nun gefangen'. De stralende hoogte van sopraan Katharine Fuge en de lichte alt van Matthew White smelten daarin zeldzaam ontroerend samen, op schokkende wijze onderbroken door het opruiende volk.

In zijn flexibele, steeds aan de inhoud van de tekst aangepaste tempi wordt Van Veldhoven moeiteloos gevolgd door het ontspannen en oplettend spelende orkest. Datzelfde geldt in nog sterkere mate voor het koor, dat in lenigheid, transparantie en klankschoonheid Van Veldhovens uitzonderlijke begaafdheid als koordirigent en -coach onderstreept.

Binnen de niet op effect gerichte stijl van deze Matthäus Passion zet evangelist Gerd Türk met zijn warm en invoelend timbre sommige sleutelwoorden wel heel nadrukkelijk aan. Stephan MacLeod is een warmklankige Christus, die vooral verrast in momenten van expliciete woede. Naast de uitstekende tenor Jan Kobow ontroert bas Peter Kooij in `Komm, süsses Kreuz' met een ingetogen, vrije tekstvoordracht, zodat alle componenten hier samenvloeien in een Matthäus Passion die niet zelden de intensiteit heeft van een voor het eerst verteld muzikaal verhaal.

Concert: J.S. Bach, Matthäus Passion door De Nederlandse Bachvereniging o.l.v. Jos van Veldhoven. Gehoord: 4/4 Muziekcentrum, Enschede. Herh. 6, 12, 13 en 14/4 Grote Kerk Naarden; 7/4 St. Baafskerk Aardenburg; 8/4 Concertgebouw, Amsterdam; 10 en 11/4 Vredenburg Utrecht (uitverkocht).

    • Mischa Spel