Boer Leendert: De eerste koe gaat nu om

In Den Nul worden in twee dagen 44 boerderijen geruimd en Leendert Steendijk wil laten zien wat hij zijn dieren aandoet. Dat mag niet. Wachten op de grijpwagen; een `semi-live' verslag per mobiele telefoon.

In de stal van Leendert Steendijk, in Den Nul, stonden gisteren tussen zijn 100 koeien ook vier hoogzwangere. En volop babygeitjes, schapen en een lam. Rond half zeven 's ochtends rees een ademstokkende zon uit de IJssel. De bloesems lichtten op. Vijf pasgeboren kalfjes sabbelden op elkaars onderlip, alsof ze zoenden.

Vanaf dat moment komen uit iedere richting de busjes van de mobiele eenheid aanrijden. Wilco en Leo Steendijk, de zonen, zijn net aan het melken. Zij rekken steeds hun halzen voor de ramen van de stal, als weer een dranghek wordt neergezet. Alle landwegen zijn binnen een uur geblokkeerd.

Het ruimen van 44 boerderijen kan beginnen. In twee dagen zullen 4.000 dieren worden gedood, negen ruimploegen met kranen en grijpwagens trekken gelijktijdig langs de bedrijven.

Drie weken geleden lag hier sneeuw. Tweehonderd meter van het bedrijf van Steendijk in Den Nul, gemeente Olst, verzamelde zich toen op een dijkje de internationale pers. Aan de overkant, in Fortmond, was het eerste officiële Nederlandse geval van mond- en klauwzeer vastgesteld. Het gezin Steendijk was die eerste dag in totale paniek. Leendert zapte van journaal naar journaal, zijn vrouw Toos was haar stem kwijt, Leo staarde maar, Wilco kon niet ophouden over zijn koeien te ratelen.

We belden daarna om de dag.

,,Hoe gaat het, Leendert?''

,,Best hoor.''

Met de dag klonk hij iets opgewekter: de ziekte trok westwaarts weg, steeds was het raak in Oene aan de overkant van de IJssel, het leek, verdomd!, alsof de rest van Olst gespaard werd. Maar dinsdag 3 april was het toch raak in Den Nul. Woensdagavond laat, aan de telefoon, klonk het droogjes: ,,Het is toch zover.'' Leendert Steendijk is geen boer die huilt. Dat doet zijn vrouw Toos al. En zijn vader van 77, die het bedrijf begon en nog steeds in een huisje tegen de stal woont. Hij kon er evenmin tegen en is uit logeren.

Leendert doet het anders, die beent nu met zijn fotocameraatje over het erf. De schapen, de laatste melk van Corina, Annelies, Gerdina. De slobberende kalfjes, die er twee dampende emmers vol van krijgen. En zoon Leo met zijn oudste geit, die de familie liefkozend ,,de BMW-geit'' noemt. Want zij is net zo breed en stoer als die auto. En werpen kan ze ook, jezusmina.

Respect voor je dieren? Dat betekent ook dat je niet verbergt wat je ze gaat aandoen, vindt Leendert. Daarom wil hij laten zien hoe het gaat, zijn veestapel doodmaken. Maar de telefonische crisisdienst blijkt deze ochtend niet te overreden. Boeren die nog bezoek ontvangen wanneer ze al weten dat ze geruimd worden, riskeren een boete van duizenden guldens. Dan moet je maar tweede rang gaan staan, besluit Leendert. Zo'n vijftig meter van de boerderij, zegt hij, staat een nieuwbouwwijkje dat niet is afgesloten. Je kunt er bijna alles zien. En hij heeft ook een mobiele telefoon.

Het ruimen zou vroeg in de ochtend beginnen, maar tegen het middaguur is het nog steeds nagelbijten bij Steendijk. Er staat wel een lange rij containerwagens bij de boerderij van de familie Boerkamp, achter café-restaurant Ripperda, 500 meter verderop. De kastelein wordt steeds door mensen uit de omgeving gebeld. ,,Nog bij Boerkamp', zegt hij dan, en ,,Ja, driehonderd stuks, dat kan wel even duren.''

Er is vertraging, vertellen leden van de mobiele eenheid die voor het middageten naar Ripperda komen, omdat deze ochtend opvallend veel méér runderen in boerderijen zijn aangetroffen dan was verwacht. `Zwevende' koeien, worden ze in de sector genoemd, koeien die door de boeren niet waren geregistreerd. ,,Eén bedrijf had er honderd te veel.''

Leendert Steendijk zal mogen kiezen tussen een injectie of het pistool. Hij wil het laatste: ,,Het duurt te lang voordat een injectie werkt. Dat is naar, ook voor de andere dieren. Die voelen onraad en raken in paniek.'' Het vee wordt eerst een beetje verdoofd om rustig te blijven, is hem beloofd.

Het verhaal van de ME'ers in Ripperda stelt niet gerust. Op één bedrijf was de veestapel vanmorgen al meteen zó in paniek geraakt, dat de dieren alle kanten opsprongen en er ,,geen pistool op de kop'' te zetten was. Daar was geen rekening mee gehouden. Van elders moesten injectiespuiten met een verdoving worden gehaald. Toen ging het pas.

Nog meer vertraging was er, vertellen ze, doordat de destructor in Bergum de kadavers niet aankan. De containers moeten er uren wachten voordat ze kunnen uitladen. Dan moeten ze nog worden ontsmet; daarna kunnen ze pas terug naar Den Nul.

Dat het ministerie de regie aan het verliezen is, werd Leendert Steendijk de afgelopen dagen al duidelijk. ,,Ik kreeg dinsdag een brief waarin stond dat ik geruimd werd. En dezelfde dag een telefoontje: dat er geënt werd.'' Woensdagmorgen mocht hij zijn vee eerst laten bekijken door zijn eigen taxateurs, voor de vergoeding waar hij recht op heeft. Maar voor die tijd stonden de mensen van de Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees (RVV) al op het erf om te enten. ,,Nou vraag ik je! Een dag voordat ze zouden worden geruimd! Dat is zinloos geweld.'' In het oor van ieder geënt dier wordt een gat ter grootte van een gulden geknipt. Hij heeft gepraat als Brugman, met succes. Het zou alleen doodmaken worden.

De compensatie die voor de veestapel van Leendert Steendijk is vastgesteld, noemt hij ,,heel redelijk''. Hij krijgt in totaal 190.000 gulden. Maar hoe hij het moet uitzingen tot het zover is, weet hij nog niet.

Tegen tweeën meldt de lokale radio dat op een ander bedrijf in de buurt een Duitse tv-ploeg is gesnapt. Ze hebben zich helemaal moeten uitkleden en moesten de ontsmettingswagen in. Toen naar het politiebureau. Alleen hun creditcard kregen ze terug na ontsmetting.

Rond drie uur staat bij de boerderij van Leendert Steendijk een grijpwagen voor de kadavers. ,,Er zijn tien man van de RVV'', geeft Leendert telefonisch door. Om half vier rijdt een dubbele containertruck naar het erf. Die wordt al even strategisch tussen de stallen opgesteld. Geen glimp.

Laatste poging. Steendijk weer bellen, bij een afzetting, en de telefoon aan een postende ME'er geven. ,,Ik wil dat het gezien wordt en het is míjn erf!'', zegt Leendert weer. ME'er zoekt per portofoon contact met de coördinator van de RVV die pal naast Leendert op het erf staat. De RVV'er zegt: ,,Het mag niet.'' Leendert commandeert: ,,Ga dan nu naar de dijk. Daar zie je nog iets.''

Waar drie weken geleden tientallen camera's stonden, is het nu leeg. Leendert, in blauwe overall, staat in de verte alweer te zwaaien.,,Hallohallo, het gaat perfect hoor en niks geen misstanden.'' Op dat moment is nog geen dier dood.

Het wordt vier uur: ,,Een dierenarts gaat zo alle geitjes en schapen een injectie geven. De koeien hebben een spuitje met verdoving gehad en ze worden al heel rustig. Zo meteen gaan ze een voor een de stal uit en krijgen ze om het hoekje een kogel.''

Om twee over vier valt hij stil.

Leendert? Plotseling een heel hard loeien.

En Leendert schreeuwt ook: ,,NÚ.''

En een dof schot.

Hij herneemt zich. Met zachte stem hervat hij zijn taak van verslaggever. Gedragen:,,Op dit moment valt het eerste schot. De eerste koe gaat nu om.''

Een licht verbaasd: ,,Ze viel direct neer.''

    • Margriet Oostveen