Wachten op Wally

Laten we eens kijken of Wally thuis is, roept duikleider Bruce Quinn. De locatie is het `Hastings Reef' in de Stille Oceaan, ongeveer vier uur varen van Cairns. Quinn schiet het water in om een lijn uit te zetten waarmee de groep duikers de diepte in wordt geleid. Na een minuut geeft zijn assistent de groep het teken om Bruce te volgen. De duikers volgen één voor één, de ene hand aan de lijn, de andere aan de knop waar de hoeveelheid lucht in het drijfvest wordt geregeld om de snelheid van de afdaling te bepalen.

Het water rondom de `Great Barrier Reef' is helder genoeg om twintig meter in de diepte te kunnen kijken. Maar ook direct onder je neus is er genoeg te zien. Muren van koraal lijken nergens te eindigen. Iedere vierkante meter houdt tientallen verschillende kleuren gevangen. Donkerpaarse schelpen liggen in een bed van lichtgroen zeegras. Gele anemonen wuiven je welkom. Een oranje `Tomato Clown-vis' zwemt voorbij, gevolgd door geelzwarte `Angel-vissen'. Alle kleuren zijn oogverblindend. Voor pasteltinten is geen plaats onder water.

Quinn wacht in kleermakerszit bij het eindpunt van de lijn, op een kleine zandvlakte tussen het koraal. De duikleider gebaart iedereen plaats te nemen. Na wat gerommel met de regelaar van het drijfvest – een beetje te veel lucht en je schiet zo weer vijf meter omhoog – zit iedereen inderdaad met de knieën op het zand. Alsof hij wachtte tot zijn publiek veilig was gearriveerd, komt Wally vervolgens loom langs zwemmen.

Wally is een `Cheilinus Undulatus' oftewel `Maori Wrasse'. De vis heeft is zo groot als een koelkast. Het vergrotende glas van de duikbrillen maakt het grijsblauwe dier nog imposanter. Op bijna alle duiklocaties bij het Great Barrier Reef leeft wel een Wally. Nieuwsgierig komen deze vriendelijk vissen altijd nieuwe duikers begroeten. Quinn aait het dier in het voorbijgaan. Terwijl Wally nog een paar cirkels om de groep draait, wijst Quinn in de verte. Er is veel meer te ontdekken.

De duikleider schiet vooruit en wijst op enkele details die de argeloze bezoeker ontgaan in de bonte onderwaterwereld. Een bruine aal trekt zich terug in een grot. Een rode krab kruipt in een enorme gevlekte schelp. In de verte zwemt een kleine, ongevaarlijke rifhaai. Een zeekomkommer ligt verscholen tussen een aantal anemonen. ,,Kom niet te dichtbij'', gebaart Quinn. Het dier kan namelijk in paniek een giftige stof uitstoten. Scholen met kleine, zilverkleurige vissen verduisteren als een donkere wolk de omgeving. De beestjes zijn tam en het lijkt makkelijk om er eentje te grijpen. Zodra een duiker echter de achtervolging inzet, zwemmen ze sierlijk weg. Net ver genoeg om uit de greep te blijven en toch frustrerend dichtbij.

Alle dieren terzijde, de echte hoofdrolspeler onder water is natuurlijk het koraal. Het kleurige gedeelte zijn de levende poliepen. Zij wonen op het witte gedeelte; miljarden poliepen die gedurende honderduizenden jaren stierven en samensmolten. Alsof de felle kleuren niet genoeg zijn, heeft het koraal de meest bizarre vormen. Er is koraal te zien in de vorm van hersenen, een gewei en een waaier.

Een duiker kan gemiddeld met een volle tank dertig minuten onder water blijven en het is altijd een teleurstelling wanneer de lucht opraakt. De onderwaterwereld kan alleen in kleine doses worden bewonderd. Quinn gebaart de groep om rustig terug omhoog te gaan. Met iedere vijf meter een veiligheidsstop om de decompressie-ziekte te vermijden.

Op een eerste duik dreigt de overweldigende schoonheid van het koraalrif de waarnemingszintuigen murw te maken. Vaker duiken is dan ook noodzakelijk. Een zogenaamde live-aboard trip is de beste manier om het rif te verkennen. Zo'n excursie kan drie dagen tot een aantal weken duren en al die tijd leven de duikers aan boord.

Het is overigens een misverstand te denken dat de `Great Barrier Reef' één groot rif is. Het is een verzameling van ten minste drieduizend verschillende riffen en hun oppervlakte varieert van één tot wel 10.000 hectares. Jaarlijks komen meer dan 2 miljoen toeristen op bezoek. De meeste excursies vertrekken vanuit Cairns. Deze stad in Queensland staat dan ook geheel in het teken van toerisme. Meer dan 500 boten zijn er om de bezoekers het zeegat uit te brengen waar ze gaan scuba-duiken, snorkelen of een van de tropische eilanden kunnen bezoeken.

Omdat het `Great Barrier Reef'-toerisme ieder jaar meer dan een miljard gulden opbrengt, laat de Australische overheid geen olieboringen meer toe. Proefboringen toonden eerder een enorme hoeveelheid aardolie aan. Naast de dreiging van olieboringen is er de temperatuurstijging. Volgens experts veroorzaakt de global warming het verbleken van het koraal. Verder brengt de zogeheten doornenkroon-zeester schade aan. Deze zeester eet het koraal op en verspreidt zich razendsnel. Recentelijk strandde er bovendien een vrachtschip uit Maleisië op het koraal met aan boord grote hoeveelheden giftige chemicaliën en brandstof. Een grootschalige operatie voorkwam ternauwernood een ramp. En dan is er natuurlijk het toerisme zelf. Brandstof die uit boten lekt, achteloos uitgegooide ankers en zelfs het zweet van de miljoenen duikers en snorkelaars, bedreigt het rif.

,,Als ik iemand een sigarettenpeuk in het water zie gooien dan gooi ik hem of haar er achteraan'', waarschuwt Quinn aan het begin van de trip. ,,Verder mag je vlak voor een duik geen zonnebrandolie opsmeren, want die is giftig voor het koraal. Het meest belangrijke: stap niet op het koraal. Een mensenvoet kan in een seconde duizenden levens van honderden jaren oud vernietigen.''

    • Ronald Schop