Hypnotiserende rock van Tortoise

Anarchie! Gitaarlawaai! Het zijn misschien wel de laatste begrippen die van toepassing zijn op de preciese en beheerste muziek van Tortoise, de groep uit Chicago die geldt als vaandeldrager van de zogenaamde `postrock'. Juist om zich los te maken van die ongewenste genre-aanduiding, begint Tortoise de nieuwe cd Standards met een staaltje van anarchistisch gitaarlawaai waar Jimi Hendrix niet van terug zou hebben. Tortoise is helemaal geen postrock, zeggen de muzikanten die evengoed thuis zijn op gitaar en drums als op marimba en vibrafoon, want als het moet kunnen ze rocken als de beste hardcore-punkgroep. En zo begon het in Paradiso gisteren met Seneca, een wilde gitaarexplosie die in combinatie met de filmbeelden van een verfrommelde Amerikaanse vlag visioenen opriep van Hendrix die zich op Woodstock aan de nationale hymne Star spangled banner vergreep.

Het waren meteen de wildste twee minuten van het Tortoise-concert, dat onmiddellijk daarna de afgepaste contouren aannam van de instrumentale nummers die vooral op de recente, per computer geregisseerde cd's in een uiterst gestroomlijnde vorm zijn gegoten. Improvisatie is Tortoise vreemd en als hun muziek raakvlakken met jazz- of latinmuziek vertoont, dan berust dat op puur toeval. Ondertussen wekken ze bewondering, want geen rockgroep wisselt zo makkelijk van instrumenten en niemand anders kan in enkele minuten zo'n hypnotiserende sfeer opbouwen. Spil van de groep is producer/muzikant John McEntire, die achter zijn piepkleine drumstel een hoekige Krautrock-beat in de trant van Can's Jaki Liebezeit kan neerzetten, maar die net zo eenvoudig een weerbarstige synthezerpartij of een repeterend motief op marimba uit zijn mouw schudt.

Na de opwindende opening stelde Tortoise enigszins teleur omdat hun menselijke muziekmachine op den duur onpersoonlijk en vreugdeloos aandeed. Knap, hoe ze binnen een nummer soms driemaal van ritme wisselden en hoe ze een serieuze poging deden om minimal music à la Philip Glass binnen een rock-context te vangen, maar met bewondering alleen krijg je de heupen niet in beweging. Uiteindelijk deed de statische vertoning met postmoderne filmbeelden soms af aan de cd-versies, die meer gediend zijn met een omgeving waarbij de behoedzaam opgestapelde klanken nog een tijdje rustig in de gordijnen kunnen bijven hangen. Het mensenschuwe Tortoise cultiveert de wereldvreemde positie die ze in de rockmuziek innemen, en dankte na afloop alle aardbewoners voor hun aandacht.

Concert: Tortoise. Gehoord: 4/4 Paradiso, Amsterdam. Herhaling: 30/4 Effenaar, Eindhoven.

    • Jan Vollaard