Design als ding in decor

Een windmolen, composttoilet, dj-mobiel, jurk of boekenkast. In Boymans van Beuningen worden de genomineerde ontwerpen voor de Designprijs Rotterdam 2001 gepresenteerd.

Een exclusief stoeltje oogt een stuk minder chic in een dertien-in-een-dozijn meubelboulevard dan in een boutique voor fijnproevers. En het prijskaartje dat eraan hangt zal navenant zijn. De waardering voor het stoeltje en de beslissing het meubelstuk te kopen zal in hoge mate afhangen van de etalage waarin hij staat. Het is een voor de hand liggend feit dat tot nu toe is genegeerd bij veel ontwerpwedstrijden; daar werden ingezonden producten behandeld als op zichzelf staande objecten in een leeg universum. Maar de jury van de Designprijs Rotterdam 2001 is zich bewust van de onlosmakelijke band tussen design en decor en liet al in zijn nominatierapport weten `geen doorgeefluik voor het ultieme object' te willen zijn. Geen beoordeling van uit hun gebruiksomgeving gerukte dingen dus, maar juist extra aandacht voor de toepassingen.

De expositie `Product Placing' in Museum Boijmans van Beuningen, waar de genomineerde ontwerpen worden gepresenteerd, springt gretig in op dit idee. Hier geen conventionele sokkels en vitrines die de getoonde lamp of vaas op een steriel voetstuk zetten als betrof het een abstract plastiek. In plaats daarvan is de ruimte volledig gevuld met piepschuimen readymades. Het is alsof je de woonkamer instapt van een pas verhuisde vriend die net de dozen heeft uitgepakt en nu zit te bedenken waar alles moet staan. De genomineerde ontwerpen een plek geven, dat is waar Product Placing over gaat.

Maar dat plaatsen gaat verder dan `drie centimeter naar links op de schoorsteenmantel' of `niet naast de gordijnen want dat vloekt'. De beleving van design is in hoge mate bepaald door wat je ermee doet. En dus is er midden in de tentoonstellingszaal een rechthoekige `werkvloer' uitgespaard waar de naar de prijs meedingende producten telkens op een andere manier worden gebruikt. Tijdens het evenement `Food' bijvoorbeeld zal chefkok Jaymz van het Amsterdamse restaurant Inez een deel van de ontwerpen inzetten als keukenaccessoires. De vormgeving wordt zo heel letterlijk in de rol van consumptiegoed geduwd.

Voor het thema `Mood' worden de spullen juist gestript van hun materiële karakter. Dj Goodwill zal dan namelijk proberen geluiden te onttrekken aan de maquettes, video's en unica, die hij vervolgens samplet en mixt met hippe beats. De opnames zijn ter plekke te koop: driedimensionaal design gereduceerd tot nullen en enen op een glimmend cd-schijfje.

En Product Placing voegt nog een laag toe aan de aankleding van het tentoongestelde. Aan ieder van de zes evenementen is een passend medium gekoppeld. Zo worden de voor `Shoot' gemaakte foto's geadopteerd door modetijdschrift Dutch, wordt `Food' op tv uitgezonden in het kader van het kookprogramma Born to Cook en kan `Booth' rekenen op een exclusieve reportage in VT Wonen.

Op deze manier ontlenen de ontwerpen een deel van hun karakter aan het imago van het medium waarin ze verschijnen en de doelgroep die het bedient.

De Designprijs is zelf een knap staaltje design geworden. Met alle vormgeving eromheen zou je bijna vergeten dat het uiteindelijk gaat om de genomineerde ontwerpen. En dat zijn er dit keer maar liefst 48, een niet eerder geëvenaard recordaantal. Alle denkbare disciplines zijn vertegenwoordigd en er lijken geen grenzen te bestaan. Naast de traditionele boek- en tijdschriftontwerpen zijn er ook een windmolen, een composttoilet, het ontwerp van een penitentiaire inrichting en een dj-mobiel een kruising tussen straaljager, muziekinstallatie en personenwagen – te zien. In de modehoek hangen de rijkelijk van doorzichtige lagen en plooien voorziene jurken van Saskia van Drimmelen. De goed vertegenwoordigde sectie huishoudelijke gebruiksartikelen bevat onder meer de monumentale Link van Martijn Prins, waarin elementen in de vorm van een stoel aan elkaar geschakeld zijn tot een boekenkast. De windturbine Tulipo van Proforma, die lijkt op een kolossale narcis, is zo groot dat alleen de kop wordt tentoongesteld. En van de mooi glooiende voetgangersbruggen die bureau West 8 voor Grondbedrijf Amsterdam ontwierp, is alleen een schaalmodel te zien.

Sieraden zijn, na jaren van onderbelichting in de competitie, weer helemaal van de partij. Zo kleedde Ted Noten met Silver Dinner het hele idee van sieraden uit tot een broodje zilver overbleef waarvan op verzoek van een klant een plakje kan worden afgesneden dat tot hanger of oorbel wordt verwerkt. Aan de andere kant van het spectrum zit Marcel Wanders met zijn technisch hoogstaande kandelaar Lucy. De traditioneel vormgegeven vijfarmige kandelaar van vernikkeld zamak blijkt bij nader inzien een optelsom van vijf afzonderlijke, moderne kaarsenhouders.

De organisatie van de Designprijs heeft vaker het verwijt gekregen appels met peren te vergelijken. Maar deze tentoonstelling maakt duidelijk dat een deel van de beoordelingscriteria bijna automatisch voortkomt uit de gebruiksomgeving. En net zoals in het dagelijks leven dat in Product Placing wordt geïmiteerd en gepersifleerd, zullen de juryleden hun geld maar één keer kunnen uitgeven en dus een keuze moeten maken. Op 3 mei wordt de winnaar bekend gemaakt en de Designprijs Rotterdam 2001 uitgereikt.

Product Placing T/m 20 mei in Museum Boijmans van Beuningen, Museumpark 18-20, Rotterdam. Open: di t/m za 10-17u zo 11-17u. Inl 010-4419420 of www.designprijs.nl

    • Edo Dijksterhuis