Vliegende tapijtjes helpen niet

De Spaanse luchtvaartmaatschappij Iberia had geen slechter moment kunnen kiezen voor haar beursgang, gisteren. De beurswaarde is nog eenderde van een jaar geleden, toen de staat zijn eerste aandelen verkocht.

Verreweg het beste aan het op de markt brengen van de aandelen van de Spaanse luchtvaartmaatschappij Iberia was het reclamefilmpje dat de afgelopen weken op televisie en in de bioscopen werd vertoond om potentiële aandeelhouders over de streep te trekken. Op het lome Beatlesnummer Across The Universe zien we een groepje lachende baby's op een soort vliegende tapijtjes door een futuristische stad zweven. Beeld en muziek zijn kunstig verwerkt tot een even ontroerende als krachtige boodschap: hier wordt iets nieuws geboren, koop die aandelen!

De realiteit was de afgelopen dagen aanzienlijk rauwer dan rondvliegende baby`s. Schuimbekkende kernaandeelhouders, een beurswaarde die tweederde lager lag dan vorig jaar, een koers onder de introductiewaarde en een wanhopige bestuursvoorzitter die tegen beter weten in er de moed in trachtte te houden door de privatisering tot een succes te verklaren.

Had hij maar beter geluisterd naar de tekst in zijn eigen reclamefilmpje: ,,Pools of sorrow (...) are drifting through my open mind'' en ,,Nothing's gonna change my world.''

Uit angst dat niemand de aandelen wilde hebben was de introductieprijs al naar 1,19 euro teruggebracht, dertig procent lager dan de aanvankelijk voorziene minimumprijs. Maar nog daalde de koers gisteren tot een minimum van 1,15 om af te sluiten op 1,17 euro, een kleine twee procent onder de introductiewaarde. Voor een deel was dat te verklaren uit de algehele beursellende die gisteren onder aanvoering van Wall Street over Europa neerdaalde. In het bijzonder moesten de Europese luchtvaartmaatschappijen het daarbij ontgelden: Swiss Air klapte 26 procent in elkaar, Alitalia, Lufthansa, Air France en British Airways deelden in de narigheid.

Afgezien van deze botte pech kreeg Iberia gisteren evenwel de rekening gepresenteerd van het eigen kwakkelende bedrijfsbeleid. Vijf jaar geleden was de luchtvaartmaatschappij bankroet en moest met veel overheidssteun en saneringen opgelapt worden. Dat lukte aardig en er viel zowaar weer een winstje te noteren. Maar een probleem blijft hardnekkig doorzeuren: de piloten.

Onder het bewind van voormalig dictator Francisco Franco werd Iberia benut als een soort olifantenkerkhof om legeroffcieren en ambtenaren na bewezen diensten neer te laten. Piloten vormden daarin een onaantastbare kaste met veel privileges.

Franco ligt veilig in zijn graf, maar de piloten van Iberia verkeren nog immer in de veronderstelling dat de luchtvaartmaatschappij er vooral is om hen van een goede baan te voorzien. Ook Iberia-president Xabier de Irala slaagde er niet in de piloten de afgelopen jaren op hun plaats te zetten. Onder leiding van een krachtige vakorganisatie wordt staking op staking georganiseerd, de laatste nota bene enkele weken geleden. Het resultaat is funest. Opstanden op luchthavens, muiterij van passagiers in vliegtuigen, urenlange vertragingen en een vastgelopen klantenservice hebben van Iberia een van de meest onbetrouwbare luchtvaartmaatschappijen gemaakt. Geen Spanjaard of hij heeft wel een slechte ervaring met de nationale luchtvaartmaatschappij.

Het resultaat van gisteren zorgde voor woedende reacties van de harde kern aan Spaanse aandeelhouders, waaronder de grootbank BBVA, de spaarkas Caja Madrid en de grootwinkelgigant El Corte Inglés. Die hadden voor dertig procent van de aandelen vorig jaar bijna drie keer zoveel per aandeel moeten neertellen en eisten gisteren op hoge toon hun te veel betaalde geld terug. Dat leidde weer tot smalende reacties van minister van Financiën Rodrigo Rato en de voorzitter van de holding aan staatsparticipaties Pedro Ferreras. Hadden de bedrijven ook hun koerswinst aan de staat afgedragen als de zaken gunstig waren uitgepakt, zo vroeg Rato zich spottend af en eiste een meer ,,professionele en serieuze'' opstelling.

Daar zat iets in, want de Spaanse kernaandeelhouders hadden verzuimd een veiligheidsclausule voor een daling van de introductiekoers in te bouwen. British Airways, dat samen met American Airlines vorig jaar tien procent in Iberia had gekocht, had dat contractueel wel gedaan en kon dan ook gisteren zijn te veel betaalde geld terugclaimen.

    • Steven Adolf