Japanse historie blijft voor ruzie zorgen

Japanse conservatieven hebben het regeringsfiat verkregen voor hun revisionistische geschiedenisboek. Het resultaat is ruzie.

De Japanse kijk op de geschiedenis is weer onderwerp van een diplomatieke ruzie. Zuid-Korea en China hebben gisteren protest ingediend tegen de goedkeuring die de Japanse overheid op dezelfde dag gaf aan een schoolboek van een groep conservatieven die zich verzet tegen de ,,masochistische kijk op de geschiedenis'' waarin het Japanse oorlogsverleden `fout' is verklaard.

Het boek is het wapen van een sterk groeiende organisatie, de Tsukuru-Kai, die een goed georganiseerde campagne voert om een herziene kijk op de Japanse geschiedenis doorgang te laten vinden in de gehele maatschappij. Om hun eigen boek (uit een totaal van acht boeken die zijn goedgekeurd voor onderwijs aan 12 tot 15-jarigen) op zoveel mogelijk scholen te laten gebruiken, probeert de organisatie de rol van onderwijzend personeel in de keuze van schoolmateriaal uit te schakelen. De Tsukuru-Kai heeft daartoe alle lokale overheden per brief aangespoord om actief toezicht te houden op deze keuze.

Het conservatieve wantrouwen tegenover leraren verwoordt de krant Sankei, actief participant in de revisionistische beweging, vandaag expliciet in haar hoofdredactioneel commentaar: ,,Veel leraren verzetten zich vanuit een bepaald ideologisch vooroordeel tegen de heersende orde.'' Die `bepaalde ideologie' staat voor het spook van het communisme waartegen conservatief Japan nog altijd vecht, terwijl de `heersende orde' staat voor het keizershuis en alles wat erbij hoort. Conservatief Japan zit nog altijd in een vooroorlogs denkpatroon toen de enige toegestane politieke organisatie de naam `Associatie ter Ondersteuning van het Keizerlijk Gezag' droeg.

De Zuid-Koreaanse regering gaf gisteren een verklaring uit waarin zij ,,ernstige zorgen'' uitspreekt over het ,,verkeerde geschiedbeeld'' dat het tekstboek kinderen bij zal brengen. De Chinese regering maakte ,,sterke woede en onvrede'' kenbaar over het boek dat ,,zwart wit maakt''.

Niet alleen overheden maken zich druk. Afgelopen weekeinde probeerde een groep Koreaanse internetgebruikers de websites van het Japanse ministerie van Onderwijs, de Tsukuru-Kai en de krant Sankei uit de lucht te krijgen via overbelasting. Het ministerie zag zich genoodzaakt toegang vanuit bepaalde servers te blokkeren, terwijl Tsukuru-Kai zijn website sloot.

Voor officiële goedkeuring hebben de schrijvers hun schoolboek op last van het ministerie van Onderwijs wel op 137 plaatsen moeten aanpassen. Zo stond aanvankelijk tot grote woede van de Koreanen over de annexatie van hun land in 1910 slechts vermeld dat dit ,,noodzakelijk was voor de Japanse veiligheid'' en ,,op legale wijze plaatshad''. De uiteindelijke versie meldt dat ,,Japan de annexatie ten uitvoer bracht terwijl Koreaans verzet met geweld werd onderdrukt''.

Als doel van de Tweede Wereldoorlog neemt de Tsukuru-Kai klakkeloos het toenmalige standpunt over: de verdediging van Japan, bevrijding van Azië van het Westerse koloniale juk en de vestiging van de Groot Oost-Aziatische Gezamenlijke Welvaartssfeer – de Japanse benaming voor het veroverde gebied. Hoe bevrijding van Azië moet worden gecombineerd met de annexatie van Korea en Taiwan en de verovering van China is een probleem dat de schrijvers niet oplossen. Zeker niet nadat ze op last van het ministerie een voetnoot moesten toevoegen waarin melding wordt gemaakt van verzet tegen de Japanse aanwezigheid.

Een kwestie als de `troostmeisjes' blijft geheel onvermeld. Dit betreft vrouwen, voornamelijk Koreaanse, die gedwongen werden zich te prostitueren voor Japanse militairen. Door de aanwakkerende conservatieve wind in Japan is dat onderwerp dit jaar ook uit een aantal andere boeken verdwenen.

Niet slechts de oorlog is echter onderwerp van discussie. De strijd tussen conservatief Japan en de buitenwereld reikt tot diep in de prehistorie. Zo stelt het boek, tot grote woede van de Zuid-Koreaanse krant Chosun Ilbo vandaag, dat vroeg-Koreaanse koninkrijken ,,tribuut'' betaalden aan Japan. Oorspronkelijk was hieraan toegevoegd dat het Japanse hof zich hierdoor ,,sterk bewust werd dat het een van de centra van Azië was''. Wegens gebrek aan historische basis moest deze zin echter op last van het ministerie verdwijnen.

Ook in Japan is fel gereageerd op de komst van het nieuwe leerboek. Zo'n 900 historici hebben in een gezamenlijke verklaring het boek veroordeeld als een ,,onwetenschappelijke tekst die niet alleen de geschiedenis verminkt maar ook alle academische prestaties van het naoorlogse geschiedenisonderzoek botweg ontkent''. Zodoende bereidt het boek de weg voor een ,,heropleving van het chauvinistische geschiedenisonderricht van vooroorlogs Japan'', dat er slechts op was gericht ,,trouwe keizerlijke onderdanen'' te produceren. Het is niet meer en niet minder, aldus deze wetenschappers, dan een ,,gevaarlijk ondernemen dat uiteindelijk zal leiden tot internationale isolatie van Japan''. Typerend voor de mentaliteit van de Tsukuru-Kai was dat buitenlandse media gisteren niet welkom waren op hun persconferentie.

    • Hans van der Lugt