Gevangene van een sexy imago

Marie Louise Stheins speelt in het toneelstuk `Marleni' een diva die sprekend lijkt op Marlene Dietrich. Zij was een bodemloos vat dat gevuld moest worden met aandacht en liefde.

Een bed met satijnen lakens en daarop heel veel troep. Op deze paar vierkante meter slijt Marleni haar oudedag. Marleni is verdoofd door drank en pillen, ze laat haar urine lopen en ze wil niemand meer zien. Maar een andere bejaarde vrouw dringt haar kamer binnen: Leni, bruisend van energie. Marlene moet nog één keer d'r bed uit, want Leni gaat een film met haar maken. Het is de nacht van 5 op 6 mei 1992.

Juist. Toen stierf Marlene Dietrich. Leni Riefenstahl leeft nog, ze is 98 en in goede gezondheid. Leni Riefenstahl filmde een massameeting van de NSDAP en noemde het heroïsche resultaat Triumph des Willens. Marlene Dietrich zong `Ich bin von Kopf bis Fuss auf Liebe eingestellt' in Der blaue Engel. Twee diva's en twee tegengestelde karakters. In elk geval zorgt de Duitse schrijfster Thea Dorn er in haar toneelstuk Marleni voor dat de dames elkaar regelmatig in de haren vliegen. Lekker veel drama dus, nu ook in Nederland te zien. De try-outs zijn al gaande, de première bij Toneelgroep de Appel is vrijdag, met Marie Louise Stheins als Marlene, Sacha Bulthuis als Leni en Agaath Witteman als regisseur.

Ze zijn daar in het Haagse Appeltheater amper klaar met repeteren als ik Marie Louise Stheins lastigval met de vraag: ,,Trekt u zich net als Dietrich gedaan heeft uit de theaterwereld terug zodra u oud bent en lelijk?'' Op naar de kleedkamer, waar tussen de schminkpotten dikke wegwerpluiers liggen vanwege Marlenes incontinentie. Stheins oogt wat kaal want ze heeft haar wenkbrauwen weggehaald. Dunne boogjes, hoog op haar voorhoofd geverfd, moeten ze straks vervangen. ,,Ik vind het leuk om er in deze vooorstelling zo verschrikkelijk mogelijk uit te zien,'' zegt Stheins. ,,Met mooi zijn ben ik niet zo bezig.''

Vierenveertig is ze en door haar rollen in Dirk Tanghes De wereldverbeteraar en in Peter de Graefs Manfred heeft ze al enige ervaring in het spelen van oude vrouwtjes. Kan leeftijd haar niets schelen? ,,Ik zou best vaker jonge vrouwen willen spelen, alleen krijg ik zulke rollen niet meer aangeboden. Dat snap ik wel als ik in de spiegel kijk, maar bij mannen ligt dat toch anders.'' Tijdens een repetitie ging ze door haar rug en nu is ze gedwongen Marlene op de stereotiep-oudevrouwtjesachtige manier neer te zetten: stijf en behoedzaam en krom. ,,Terwijl Marlene Dietrich op haar tweeënzeventigste nog steeds haar benen liet zien. Ze was zo wulps als wat. Ze móest ook wel want erotiek was het enige dat zij kon verkopen. Ze was een gevangene van haar sexy imago.''

Was Marlene Dietrich een goede actrice? ,,Ze kon wel acteren maar ze heeft te weinig gelegenheid gehad of zelf geschapen om het vak uit te diepen. Ze had een spiegel achter de camera om te kijken hoe ze overkwam! Natuurlijk blijf je dan hangen in poses. Of ze veel bevrediging uit haar poses haalde weet ik niet. Ik denk dat ze een bodemloos vat was dat gevuld moest worden met aandacht en liefde.'' Ook Stheins heeft behoefte aan aandacht en liefde. Daarom, zegt ze, is acteren het beroep dat bij haar past. Al haar personages hunkeren naar affectie en als het meezit krijgen zij die van het publiek. ,,Ik wil ontroeren. Mensen raken. Het mooist is het als ze tegelijk huilen en lachen.'' Maar ze wil ook inzicht krijgen in haar rol en dat inzicht met de toeschouwers delen. ,,Een slachtoffer is bij mij nooit alleen maar slachtoffer. Voordat iemand zover is heeft-ie een lange weg afgelegd: ik wil duidelijk maken hoe het komt dat iemand zo wordt. Ik vind het niet erg om een vrouw die ten onder gaat te spelen maar er moet wel een moment zijn waarop je haar ziet vechten.''

Was Marlene Dietrich een vechtster? Een verzetsstrijdster? Een heldhaftige antifasciste?

,,Ze heeft alles bij elkaar drie maanden voor de boys aan het front opgetreden maar later maakte ze daar vijf volle jaren van. Ze riep ook de hele tijd: `Mijn zus heeft in Bergen-Belsen gezeten.' Maar die zus werkte wel in de kantine van de Waffen-SS van Bergen-Belsen. Marlene Dietrich bouwde steeds aan haar eigen legende. Net als Leni Riefenstahl. Háár legende was: `Ik heb me nooit beziggehouden met politiek, ik heb me alleen maar beziggehouden met schoonheid.' Ze maakte inderdaad ongekend mooie films, alleen in de verkeerde tijd. En net als Dietrich vervalste zij dingen op het erotische vlak: Leni Riefenstahl hing de maagd uit, het onbedorven natuurkind, de onafhankelijke amazone.

In werkelijkheid ging ze met net zo veel mannen naar bed als Dietrich. Het liefst met sportmannen. Ingewijden noemden haar de Reichsgletsjerspleet.''

In de voorstelling wordt zelfs gesuggereerd dat de kuisheidskoningin Leni Riefenstahl een dochter had – wier bestaan zij uiteraard ontkende. Ook Dietrich had een dochter. ,,Toen die groot was liet haar moeder haar bijna verkrachten door de gouvernante. Ze wilde dat haar dochter lesbisch werd opdat ze bij haar zou blijven. Maar het personage Marlene schept vreselijk over haar moederliefde op; ze gebruikt haar zogenaamde moederinstinct als wapen tegen Leni.'' Dat, peinst Marie Louise Stheins, ,,is het tragische van Marleni: dat ze nèrgens zijn. Leni heeft geen films meer kunnen maken en Marlene is haar mooie gezichtje kwijt. En inplaats van zichzelf beschuldigen zij daar elkáár van!''

In het Appeltheater, Den Haag, is Marleni te zien t/m 12 mei en in september; daarna tournee. Inl (070) 3502200.

    • Anneriek de Jong