`Zieke werknemers moeten zelf werk zoeken'

Ziek melden is makkelijk. Daarna volgt de glijbaan van de WAO. LISV-voorzitter Buurmeijer wil dat zieke werknemers vaker het heft in eigen handen nemen. Doen zij dat niet, dan moeten zij ontslag krijgen.

Een paar weken geleden zag hij er nog een voorbeeld van. Een vakbondsman dreigde in het conflict met de NS dat het spoorwegpersoneel zich een dag collectief ziek zou melden. ,,Dat is te vaak de cultuur. Bij ziek zijn is vaak sprake van calculerend gedrag, de goede niet te na gesproken'', zegt Flip Buurmeijer, voorzitter van het Landelijk Instituut Sociale Verzekeringen.

Staatssecretaris Hoogervorst (Sociale Zaken) hekelde gisteren op een congres over de WAO het ,,sociaal bepaald gedrag'' van werknemers om zich ziek te melden. Vervolgens is – door het ziekte- en WAO-stelsel – bij zieke werknemers sprake van grote passiviteit, vinden Hoogervorst en Buurmeijer. Dat moet veranderen. Nederland telt inmiddels bijna 950.000 arbeidsongeschikten.

Buurmeijer, oud-voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie die begin jaren negentig de sociale zekerheid onderzocht, deed gisteren vergaande voorstellen om de WAO aan te pakken. De belangrijkste daarvan is dat de zieke werknemer zelf moet worden aangespoord om weer bij zijn oude of een nieuwe werkgever aan het werk te komen. Wie zelf te weinig of niets doet, kan worden ontslagen. ,,Van het taboe dat zieke werknemers niet mogen worden ontslagen, moet we maar eens af'', zegt Buurmeijer.

Zijn voorstellen houden vooral in dat de WAO-regeling wordt opgesplitst in een regeling voor mensen die onmogelijk nog kunnen werken en een voor mensen die nog wel kans hebben op werk. Hij volgt daarmee in belangrijke mate een plan van vakbond CNV. En steeds duidelijker wordt dat de commissie-Donner, die dit voorjaar met een advies komt over de WAO, ook op deze lijn zit.

Wat is er mis met de huidige WAO?

,,De laagdrempeligheid. Met de huidige beoordelingsnormen is het bijna altijd prijs. Door toepassing van het begrip `loonschade' krijg je zelfs met beperkte handicaps nog een WAO-uitkering. En vervolgens heeft zo iemand enorm last van de stigmatiserende werking van de WAO. Uit alle onderzoeken die zijn gedaan blijkt dat het heel moeilijk is om er dan weer uit te komen. Als het mensen lukt, dan is het altijd op eigen kracht. Alle instrumenten die we hebben om zieke werknemers te reactiveren werken nauwelijks.''

Wat moet er dan veranderen?

,,We moeten alleen nog maar kijken wat mensen nog wél kunnen. Als ze echt niet meer kunnen werken, oftewel `geen duurzaam benutbare mogelijkheden' meer hebben, dan krijgen ze een volwaardige WAO-uitkering. Wie nog wel kan werken, krijgt een reïntegratieuitkering, een soort WW. Belangrijk is dat die uitkering net als de WW tijdelijk is. Als een werknemer te weinig doet, kan een werkgever hem ontslaan. Maar de bewijslast moet wel bij de werkgever liggen. Werkgevers die een zieke werknemer in dienst houden die minder kan, moeten een loonkostensubsidie krijgen. Mensen die nog wel kunnen werken, moeten zelf bij de uitvoeringsinstelling aankloppen voor hulp. Zij zullen zelf veel moeten doen om weer werk te vinden, want ze verliezen hun uitkering.''

Als je eerst een ton verdiende en na je ziekte nog maar werk voor 50.000 gulden kunt vinden, heb je dus pech gehad?

,,Ja. Door het verlies aan inkomen aan te vullen, zijn we juist in het verleden zo in de fout gegaan.''

Volgens internationale verdragen moeten werknemers die als direct gevolg van het werk beperkingen oplopen of ziek worden, schadeloos worden gesteld.

,,Dat is mij ook te ore gekomen. Voor beroepsrisico's moet iets geregeld worden, ook al kunnen mensen toch weer werken. Daar moet een op maat gesneden regeling voor komen. Maar dan gaat het om relatief weinig mensen.''

Wat moet dan met de huidige 950.000'ers WAO'ers gebeuren?

,,Die moet je accepteren. Daar moet je geen hele machinerie opzetten. Er is al sprake van een enorme veroudering van de huidige WAO'ers. Bovendien is de lastendruk van de uitkeringen niet het probleem. Er zijn nu nog genoeg verzekerden die premie betalen. Als de conjunctuur omslaat, wordt het geld wel een probleem. Daarom moeten we echt werken aan de beperking van de instroom.''

Wat moet er gebeuren zodat mensen zich niet meer zo gemakkelijk ziek melden?

,,Daar moeten werkgevers en vakbonden in de CAO afspraken over maken. Bijvoorbeeld dat de eerste twee weken voor eigen risico van de werknemer zijn. Maar dan moeten werkgevers daar ook iets tegenover stellen, extra vakantiedagen of iets anders. Maar vooral de vakbonden durven dit nog niet aan.''

U houdt zich al lang bezig met de WAO? Voelt u zich niet verantwoordelijk voor de huidige puinhoop?

,,Puinhoop is een te groot woord. Maar ik voel me wel verantwoordelijk dat we nog niet dé oplossing hebben gevonden. Negentig procent van de voorstellen van onze parlementaire commissie is in beleid omgezet. Kennelijk is dat nog niet genoeg. Er heerst al te lang een taboe op de WAO. Vooral de politiek doet er te veel lang over.''

Gaat er nadat de commissie-Donner met haar voorstel komt, dan wel iets veranderen?

,,Het klimaat lijkt nu wel beter dan een aantal jaren geleden om een paar goede stappen te zetten. Werknemers moeten meer eigen verantwoordelijkheid krijgen en nemen, daarvan is iedereen nu wel doordrongen.''

    • Herman Staal