De derde keer moet raak zijn voor Allianz

Henning Schulte-Noelle geldt als de drijvende kracht achter de verniewing in de financiële wereld van Duitsland. Hij wil een einde maken aan het verstofte spinneweb van de Deutschland AG. De topman van Allianz, bij wie veel touwtjes van de Duitse economie samenkomen,is een behoedzaam strateeg. Toch waren er eerder mislukkingen. Daarom moet de overname van Dresdner Bank nu wel slagen.

In de wereld van de haute finance in Duitsland geldt al langer de uitspraak `alle wegen leiden naar München', en wel naar het hoofdkantoor van verzekeraar Allianz aan de Engelse Tuin. Daar zetelt een man van imposante lengte: Henning Schulte-Noelle. Hij is 1.90 meter en gaat altijd onberispelijk elegant gekleed. Schulte-Noelle (58) ziet eruit als ,,een Europese bankier van de oude stempel'', schreef het Amerikaanse zakenblad Business Week: hij is vriendelijk, terughoudend, gedegen en een goede luisteraar.

Gelden DaimlerChrysler-topman Jürgen Schrempp, Ferdinand Piëch van Volkswagen of Jürgen Weber van Lufthansa als charismatische ondernemers, die niet vies zijn van krasse uitspraken en glamour – bij Schulte-Noelle voert bescheidenheid de boventoon. Hij oogt als een saaie boekhouder. Maar de bestuursvoorzitter van het Beierse Allianz is een van de machtigste managers van Duitsland. Met de overname van Dresdner Bank, die vorige week is aangekondigd, stoot hij ook door tot de top van de internationale vermogensbeheerders.

Schulte-Noelle houdt niet van het licht van de camera's. De pers gaat hij uit de weg. Wie met de buitenwacht praat, dient dat uitsluitend in het belang van de onderneming te doen, niet om het eigen ego te strelen.

De Allianz-voorzitter is een behoedzame strateeg bij wie veel touwtjes van de Duitse economie samenkomen, want als geen ander concern heeft Allianz aanzienlijke belangen in tal van grote banken, verzekeraars en industriële bedrijven in Duitsland. Deutsche Bank, Dresdner Bank, Hypo-Vereinsbank, Veba, BASF, DaimlerChrysler, Karstadt, Siemens of RWE allemaal bedrijven waar de `stille reus' een vinger in de pap heeft via de raad van toezicht of als aandeelhouder. Deze beleggingsportefeuille wordt geschat op een waarde van 670 miljard euro.

Henning Schulte-Noelle geldt als de drijvende kracht achter de veranderingen in de financiële wereld van Duitsland. Hij wil beweging brengen in het ongezonde netwerk van kruisbelangen, die banken en verzekeraars in elkaar en in bedrijven hebben. Te vaak zijn bankiers als kredietverstrekker en toezichthouder in bedrijven door hun dubbelrol in moeilijkheden geraakt. Omdat de winst op verkoop van deelnemingen echter wordt belast, houden banken en verzekeraars hun veelal onrendabele belangen aan.

Maar vorig jaar werd de Allianz-chef in zijn hunkering het financiële landschap in Duitsland op te schudden geholpen door minister Hans Eichel van Financiën (SPD). Tot opluchting van banken en bedrijven schafte Eichel met zijn fiscale hervormingsplannen de gewraakte belasting op winst bij verkoop van deelnemingen af. Alleen al de aankondiging van deze maatregel zorgde voor een golf van optimisme in de economische wereld. ,,Mij verging het ook zo'', bekende Schulte-Noelle in een van zijn schaarse vraaggesprekken met de Duitse pers. ,,Men heeft er toch werkelijk naar verlangd dat er iets gebeurt. Iedereen vroeg zich af of dit land zich nog wel kon veranderen.''

Vooral de internationale kapitaalmarkten vergroten de druk op de Bondsrepubliek de economie sneller te moderniseren dan veel Duitsers lief is. Aandeelhouders verwachten tenslotte dat hun belegging zo efficiënt mogelijk wordt gemanaged. De toenemende globalisering, het wegvallen van de grenzen in Europa en de introductie van de euro hebben de motor van de internationale fusiecaroussel danig aangezwengeld. Ook de liberalisering van de Europese markten voor telecom, energie en post sporen ondernemers aan tot grensoverschrijdende fusies en overnames.

Allianz wil als grootste Europese verzekeraar en mede-eigenaar van banken en ondernemingen bij de herstructurering van het Duitse bedrijfsleven wel de teugels in de hand houden. Anders gaan internationale concerns via vijandige overnames met de juwelen aan de haal. Het verstofte spinneweb van de Deutschland AG is bij dit proces alleen maar storend.

Schulte-Noelle wil naast Deutsche Bank als de ongekroonde nummer één van Duitsland een aantal sterke financiële groepen bouwen. Derhalve is hij druk doende Allianz verder op te stuwen naar de internationale top van vermogensbeheerders. De overname van Dresdner Bank de nummer drie in de Duitse bankwereld past precies in zijn strategie. Mogelijk staat door herordening van kruisbelangen ook een fusie tussen herverzekeraar Münchener Rück en de Beierse Hypo-Vereinsbank voor de deur, waardoor in München twee financiële huizen ontstaan als tegenhanger van Deutsche Bank in Frankfurt.

Ditmaal is de druk op Allianz groot de operatie, waarvan de details deze week bekend worden gemaakt, tot een succes te maken. Na twee mislukte pogingen als dirigent van de afgeketste fusie tussen Deutsche Bank en Dresdner en tussen Deutsche en Commerzbank moet Schulte-Noelle nu een sprong voorwaarts maken.

,,Tegenslag had ik tot nog toe niet'', bekende de Allianz-topman begin jaren negentig tegen Herlinde Koelbl toen hij net tot bestuursvoorzitter was benoemd. De fotografe en publiciste Koelbl maakte in Spuren der Macht een psychogram over politici, ondernemers en mediasterren, die door hun topfunctie waren veranderd. Tot 1991 had Schulte-Noelle nooit pech gehad of een miskleun begaan. ,,Noch privé, noch in mijn werk zijn er breuken geweest'', zei hij tegen Koelbl. Het gevoel te kunnen mislukken ,,heb ik niet gekend''.

Schulte-Noelle is een oorlogskind, opgegroeid in Essen. Zijn vader werkte als ingenieur bij Krupp, net als zijn grootvader. Een groot deel van de Tweede Wereldoorlog bracht hij met het gezin door in een bunker in de kapotgebombardeerde stad. Toen de luchtaanvallen te zwaar werden, verhuisde hij met zijn broers en zussen naar een boerderij op het platteland van zijn opa en genoot van het buitenleven.

Na zijn rechtenstudie in Tübingen, de beroemde Wharton Business School, een promotie en een klein jaar als advocaat begon Schulte-Noelle op 33-jarige leeftijd met zijn loopbaan bij Allianz. Eerst werd hij in Keulen assistent van de filiaalleider, toen plaatselijk directeur in Aken en vervolgens sprong hij als bestuurslid naar het hoofdkantoor in München. Tot verrassing van menigeen kreeg Schulte-Noelle in 1991 het roer van Allianz in handen, net toen de verzekeraar voor het eerst in de rode cijfers terecht kwam.

Sindsdien heeft hij veel bereikt. Door vermindering van de kosten wist hij Allianz weer uit de verliezen te halen. Vanaf 1995 bouwde hij het Duitse concern systematisch uit tot een internationale financiële speler van formaat.

Bijna jaarlijks lukte het de Allianz-topman minstens een bedrijf over te nemen of een belang te kopen in een buitenlandse verzekeraar. In Zwitserland, Italië, Australië, Roemenië, Zuid-Korea, China en Nederland sloeg Allianz zijn tentakels uit.

De geruisloze inlijving van de tweede Franse verzekeraar AGF in 1997 geldt als zijn grootste coup. Met deze operatie werd Allianz de grootste verzekeraar in Europa. De overname vorig jaar van het Amerikaanse Pimco uit Californië en Nicholas Applegate maakte Allianz tot een van de toonaangevende internationale vermogensbeheerders. Het beheerde kapitaal steeg van 384 miljard euro naar 700 miljard euro. Als klap op de vuurpijl ging Allianz in november ook nog naar de beurs in New York.

Maar bij de beoogde bankenfusie tussen Deutsche Bank en Dresdner Bank, begin vorig jaar, verloor Schulte-Noelle als dirigent even de regie over het financiële orkest. Kondigden beide banken in maart een fusie aan, een maand later belde de toenmalige chef van Dresdner Bank Schulte-Noelle dat de deal was mislukt. Dat was een klap in het gezicht van de Allianz-topman, die als aandeelhouder in beide banken (21,4 procent in Dresdner, 5,6 in Deutsche) veel aan de fusie was gelegen.

Niet alleen wilde Allianz met de manoeuvre beweging brengen in het netwerk van kruisbelangen. Versterking van de Duitse kredietinstituten is sowieso van levensbelang. ,,Duitse banken moeten zich de komende jaren op dramatische veranderingen instellen'', waarschuwde Deutsche Bank-topman Rolf Breuer vorig jaar nog. `Wanneer komt de grote klapper?', vragen beurshandelaren in Frankfurt zich al langer af. In het sterk versplinterde Duitse bankenlandschap zullen velen het niet meer op eigen kracht redden. Te duur en te weinig rendabel luidt de kritiek. Daar houden de aandeelhouders niet van, weet Schulte-Noelle.

Bovendien ondervinden banken in toenemende mate concurrentie van niet-bancaire instellingen. Zowel Dresdner als Commerzbank gelden als overnameprooien.

Met een fusie zouden Deutsche en Dresdner zich terugtrekken uit de weinig rendabele particuliere markt en zich meer toeleggen op vermogende klanten en op investment banking, waarbij geld wordt verdiend aan emissies, overnames etc. op de effectenmarkt. De parel waarop Deutsche Bank aasde was de Londense zakenbankdochter van Dresdner, Kleinwort Benson. Maar Bernhard Walter, de toenmalige Dresdner-topman, voelde er niets voor dat ,,de krenten uit de pap'' werden gehaald en trok na enkele weken aan de noodrem.

Daarmee viel ook het plan van Allianz in duigen met Deutsche Bank te gaan samenwerken in Deutsche Bank 24. Via de toonbank van deze dochter, die Deutsche Bank speciaal heeft opgericht voor kleine particuliere klanten, hoopte Allianz al haar verzekeringen te kunnen verkopen. Allianz, dat 50 miljoen klanten heeft en 115.000 medewerkers in 70 landen, had er via Bank 24 zeker 1.000 filialen bijgekregen.

,,Ergerlijk'', was het krachtigste woord dat Schulte-Noelle uitte toen de Dresdner-topman hem belde met het slechte nieuws. Sinds 1983, toen Allianz vergeefs probeerde de Britse verzekeraar Eagle Star op te slokken, had het concern geen nederlaag meer geleden. Zeker tijdens de bestuursperiode van Schulte-Noelle ontbreekt de ervaring met zeperds. De grote strateeg had met alle rationale factoren rekening gehouden, alleen niet met emoties tussen alle `sterren' en ego's bij de investmentbankers van beide banken. En zij zijn machtig want ze brengen het grote geld voor Deutsche en Dresdner Bank binnen.

Vervolgens mislukten gesprekken tussen Dresdner en de Commerzbank. Ook de onderhandelingen tussen Allianz en Deutsche Bank, die bilateraal werden voortgezet, hebben een jaar later nergens toe geleid.

Nu probeert de Allianz-topman het opnieuw. Met de overname van Dresdner Bank aast Schulte-Noelle vooral op de lucratieve pensioenmarkt. De pensioenhervorming van de rood-groene regering, waarbij de staat minder en particulieren meer voor hun oude dag moeten betalen, zal leiden tot een grote vraag naar financiële pensioenproducten. Wat niet lukt via de toonbank van Deutsche Bank, wil Schulte-Noelle nu via de balie van Dresdner zien te bereiken.

Met de inlijving van Dresdner Bank wordt Allianz, na het Zwitserse UBS en het Amerikaanse Fidelity, internationaal de nummer drie in de top van vermogensbeheerders met een kapitaal van 1.000 miljard euro en ruim 150.000 medewerkers. Ditmaal staan Schulte-Noelle en zijn team van knappe koppen onder grote druk een succes van de inlijving te maken. ,,De derde keer moet raak zijn'', reageerde een insider van de financiële wereld in München. Anders zijn personele consequenties op de top-etage aan de Engelse Tuin in de Beierse hoofdstad niet uit te sluiten. Schulte-Noelle is niet van plan het zover te laten komen. ,,We zitten op het vinkentouw, klaar om toe te slaan'', zei hij gisteren bij een toelichting in Frankfurt. Schulte-Noelle's vernieuwing van de Deutschland AG is tenslotte nog maar net begonnen.