`Ik wil pingpongen met muzikale ideeën'

Vroeger kwam de muziek van The Orb tot stand in een kamer waar wel twintig man er zich mee bemoeiden. Al is de chaos waarin Alex Paterson nu werkt wat minder, aan `Cydonia' deden weer veel mensen mee. ,,Daar beleef ik nou eenmaal meer plezier aan.'

The Orb bracht ruim tien jaar geleden de house-generatie in aanraking met ambient, de rustige `omgevingsmuziek' en de voorloper van de `lounge', zoals die was ontwikkeld door Brian Eno. Sindsdien sloeg de groep van Alex Paterson steeds experimentelere richtingen in. Maar Cydonia, de nieuwe cd, is weer een knipoog naar de oude, vertrouwde stijl. Met meer vocalen dan ooit, dat wel.

Wat gebleven is, is Patersons obsessie met de ruimte. Een tamelijk recent Orb-album heette weliswaar Orbvs Terrarvm, maar zijn discografie telt ook titels als UF Orb en The Orb's Adventures Beyond The Ultraworld. De cd Cydonia is niet vernoemd naar de Belgische stripfiguur tante Sidonia maar naar een plek op Mars. ,,Een interessante plek. Ik zou er graag eens naar toe gaan, als de weersverwachtingen goed zijn tenminste.'

Een gesprek met Paterson is niet altijd een onverdeeld genoegen. Jarenlang excessief gebruik van hallucinante rookwaren en andere genotsmiddelen die wonderen verrichten met het ruimtelijk inzicht van de gebruiker, hebben Patersons associatievermogen wel en zijn geheugen bepaald niet vooruit geholpen. ,,Er is een machtige concertpromotor in Amerika, acts als The Chemical Brothers likken zo ongeveer zijn schoenen. Ik loop hem altijd straal voorbij, ik herken hem gewoon niet.'

Maar de geestesgesteldheid die Paterson aan zijn rookgewoonten heeft overgehouden is wellicht wel medeverantwoordelijk voor de manier waarop zijn muziek uitvalt. Op haar best volgt de muziek van The Orb dezelfde dwalende logica als haar maker. Soms vervallen de nummers in eindeloze, hypnotiserende herhaling alsof het korte-termijngeheugen is uitgeschakeld, soms slaan ze bizarre zijsprongen in, vaak zijn er de hallucinerende geluidseffecten die Paterson leende uit de dubreggae, populair in koffieshops.

Paterson ging naar reggae luisteren toen hij halverwege de jaren '70, pas op eigen benen, in het Londense krakerscircuit terecht kwam. ,,In 1975 gaf Bob Marley zijn legendarische concert in The Lyceum. Al mijn vrienden gingen er naar toe, maar ik kon niet, ik zat op kostschool. Nog net.' Toen de punk losbarstte, werd reggae ook in die kringen populair. Niet alleen omdat het militante karakter daarvan aansloot bij de rebelse neiging van de punks, ook omdat er in het begin niet genoeg punkplaten waren om de pauzes bij concerten mee door te komen. ,,Dus werd er een hoop reggae gedraaid.'

De dub-esthetiek van zwaar psychedelisch echoënde geluidseffecten, verankerd met stevige, diepe baslijnen, kenmerkt vooral het vroege werk van The Orb. Vervolgens kreeg de muziek steeds experimentelere trekjes. Maar Cydonia is alweer stuk toegankelijker uitgevallen. ,,Het is tenslotte popmuziek', zegt hij. ,,Maar Cydonia is niet toegankelijk om maar een toegankelijke popplaat te maken, de plaat is gewoon zo uitgevallen.'

De verschijningsdatum van Cydonia werd steeds opgeschoven vanwege allerlei verwikkelingen met de platenmaatschappij van The Orb. ,,Die was een tijdje eigendom van het Seagram-concern, nu valt 't onder Universal. Daarvoor was het Polygram, daarvoor Island. En al die tijd was ik gecontracteerd bij het Big Life-label! Erg verwarrend, zeker voor iemand als ik.'

Van die jarenlange vertraging maakte Paterson gebruik om het album te herzien en nog eens te herzien. Het resultaat is een plaat met relatief korte nummers, een terugkeer naar de dub-esthetiek van het begin en opvallend veel vocalen. Nu speelden die altijd al een rol in het werk van The Orb, maar dan meestal in de vorm van samples: een zanglijn van Minnie Ripperton bijvoorbeeld of gesproken woord, zoals de uit de film Naked geplukte toespraak van acteur David Thewlis.

Deze keer doen echte vocalisten mee en staan er echte liedjes op – liedjes bekeken door een Orbiaanse bril, dat wel. Het is bovendien geen primeur voor Paterson, die ook al een Bee Gees-nummer opnam met popidool Robbie Williams. ,,I Started A Joke, een diep reggaenummer in onze opvattingen. Maar dat is weggestopt op een Bee Gees-cover-album.'

De teksten voor de liedjes op Cydonia schreef Paterson in zijn kraakpandentijd in de jaren '70. ,,Een armoedige tijd was dat. Er was niet veel anders te doen dan teksten schrijven. En ze bleken goed te passen bij waar ik uiteindelijk met deze plaat naartoe wilde.'

Alex Paterson is The Orb. Toch heeft hij in Orb-verband altijd veel met anderen gewerkt. Jimi Cauty, Kris Weston en Andy Hughes verschenen en verdwenen, meestal ten gevolge van de eeuwig terugkerende `muzikale meningsverschillen'. Maar hij werkt al jaren samen met de van oorsprong Zwitserse muzikant Thomas Fehlmann, de rationele tegenpool van Paterson. Tot dusverre opereerde hij als een soort onzichtbaar Orb-lid, maar tegenwoordig maakt hij ook deel uit van de live-bezetting.

De concerten van The Orb vallen vandaag de dag heel wat kleinschaliger uit dan een jaar of zes, zeven geleden, toen de uitgebreide groepsbezetting met veel audiovisueel krachtsvertoon de podia bestormde, onder andere op Pinkpop. ,,We doen het nu meestal met zijn tweeën. Met een keyboard, een sampler, een paar draaitafels en een gloeilamp, en niet veel meer. De anti-Orb als het ware, vergeleken met de grootschalige glamour van vroeger.'

Paterson werkt graag met meerdere mensen aan zijn platen. Op Cydonia doen onder andere de zangeressen Aki Omori en Nina Walsh, Fehlmann, Hughes, gitarist Robert Fripp en bassist Simon Phillips mee. ,,Daar beleef ik nou eenmaal meer plezier aan. Ik herinner me dat we in vroeger tijden demo's maakten in een zit-slaapkamer, waar een man of twintig rondhingen die zich er ook allemaal mee bemoeiden. Zo chaotisch is het nu niet meer, maar ik hou ervan als verschillende mensen hun ideeën heen en weer laten pingpongen.'

En wat de toekomst zal brengen? Paterson is bezig met een eigen label, dat via internet gelimiteerde 12-inches op de markt zal brengen met werk van hemzelf en bevriende artiesten. ,,De volgende plaat wordt weer instrumentaal. Ik wil ook weer niet te boek staan als een popproducer. Voor je het weet klopt Madonna bij me aan de deur.'

Cydonia (Island CIDX 8100/548 206-2) is verschenen bij Universal.

    • Jacob Haagsma