DÉ KWESTIE VAN KAMERLEDEN IS HUN TOEKOMST, HOE TREK IK AANDACHT? BEN IK WEL GENERALIST?

Kamerleden kennen eigenlijk maar één kwestie. Publiekelijk praten ze er liever niet over, maar tegelijk zijn ze er momenteel allemaal druk mee bezig. Met de brandende vraag: kom ik terug en zo ja op welke plaats?

Ruim een jaar voor de Tweede-Kamerverkiezingen speelt voor alle parlementariërs de onzekere periode waarin partijen bepalen wie ze de volgende zittingsperiode in de Kamerbanken willen hebben. Ambitieuze nieuwkomers dienen zich aan, partijen zoeken nieuwe gezichten en de zittende generatie moet maar hopen dat ze na weging niet te licht wordt bevonden.

Bij alle partijen – of ze nu groeien of krimpen – is het dringen geblazen. Het Kamerlidmaatschap mag dan maatschappelijk een laag aanzien hebben, het oefent tegelijk nog altijd een grote aantrekkingskracht uit op burgers. Een oproep van het CDA aan partijleden om zich als kandidaat-Kamerlid te melden, leverde zo'n 250 reacties op en een advertentie in het partijblad van de VVD gaf circa 300 leden aanleiding zich te melden. ,,Daar zit natuurlijk heel veel talent bij, maar er zijn ook de nodige mensen tegen wie we zullen zeggen: `aardig dat u heeft gesolliciteerd, maar we denken dat het niet verstandig is dat u op de lijst komt',' zegt VVD-voorzitter Bas Eenhoorn diplomatiek.

Zittende Kamerleden krijgen sowieso te maken met concurrentie. En als die zich niet vrijwillig meldt, gaan partijen er actief naar op zoek. ,,Ik heb de ervaring dat de meest getalenteerde mensen zich niet vanzelf melden. Die moet je echt opzoeken', zegt de Rotterdamse wethouder Herman Meijer, de voorzitter van de kandidatencommissie bij GroenLinks.

Naar wie zijn partijen op zoek? Wie kunnen zij als nieuw talent naar voren schuiven? Het blijken altijd variaties te zijn op het schaap met de vijf poten. Bij het CDA dienen kandidaten behalve `herkenbaar christen-democraat' ook nog `gezaghebbend', `aandachttrekkend', `overtuigend' en `bevlogen' te zijn. Hoewel, al te bevlogen en aandachttrekkend hoeft ook weer niet. De wijze waarop vier jaar geleden Jack de Milliano, de gedreven mede-oprichter van Artsen zonder Grenzen, zo ongeveer vanuit het niets hoog op de kandidatenlijst werd geplaatst, om vervolgens binnen een half jaar met veel misbaar weer op te stappen, heeft bij het CDA forse littekens nagelaten. ,,Het is niet goed om iemand met zoveel tromgeroffel binnen te halen. Dat moet je een partij niet aandoen en dat moet je een kandidaat niet aandoen', oordeelt partijvoorzitter Marnix van Rij.

Bij GroenLinks zoeken ze vooral kandidaten met een sterk maatschappelijk engagement. Dat die geen lid zijn van de partij, is verder geenszins een beletsel. Voorzitter Mirjam de Rijk: ,,Wij kijken nadrukkelijk buiten de eigen kring. Bij maatschappelijke organisaties waarmee wij ons verwant voelen, zitten vaak goeie mensen. Een partijlidmaatschap is dan geen eerste vereiste.'

Dat vereiste ligt bij CDA en PvdA gevoeliger. Om voor het CDA in de Kamer te mogen, moet iemand minstens een jaar lid zijn. En bij de PvdA, waar het lidmaatschap een absolute voorwaarde is, wordt het eigen profiel deze keer nadrukkelijker bewaakt. Sollicitanten moeten beter worden `getoetst' op hun `affiniteit met het sociaal-democratisch erfgoed' en op de wijze hoe ze in de partij hebben gefunctioneerd, oordeelde vorig jaar een partijcommissie die de gang van zaken bij de vorige kandidaatstelling had onderzocht.

Welke mensen maken kans door te dringen tot de kandidatenlijsten? Bij het CDA kunnen landbouwspecialisten zich beter niet aandienen. ,,Daar hebben we er al heel veel van', nuanceert voorzitter Van Rij. Liever ziet hij ervaren mensen in de fractie met een brede oriëntatie in het bedrijfsleven. Bij GroenLinks maakt een financiële expert grote kans op een verkiesbare plaats. De partij wil naast zittend Kamerlid Kees Vendrik een tweede financieel specialist, een discipline die in de gelederen van GroenLinks niet royaal voorhanden is. Gek genoeg had de milieupartij ooit grote moeite een milieudeskundige voor de Kamerlijst te strikken. Marijke Vos, een landbouwkundig ingenieur uit Wageningen, werd in '94 pas op het allerlaatste moment bereid gevonden zich kandidaat te stellen.

VVD'ers met een achtergrond als bestuursjurist hoeven zich bij hun partij niet op te dringen. Die specialisatie is al in ruime mate voorhanden. Voorzitter Eenhoorn en partijleider Dijkstal zoeken ook naar mensen met een brede oriëntatie. Eenhoorn: ,,We hebben geen behoefte aan nog meer sectorspecialisten.'

Hoe kom je dan wel binnen bij de verschillende partijen? GroenLinks ziet graag de nodige allochtonen op de lijst. Van alle politieke partijen probeert ze de veelkleurigheid van de samenleving het meest nadrukkelijk in de politieke vertegenwoordiging tot gelding te brengen. Al moet `keuzeheer' Herman Meijer erkennen dat ,,je in de partij wel makkelijk iemand kunt vinden met een Kaapverdiaanse achtergrond, maar je daarmee nog niet onmiddellijk een gekwalificeerd Kamerlid in huis hebt'.

In het CDA speurt voorzitter Van Rij nadrukkelijk ook naar 55-plussers, een categorie die na de rigoureuze vernieuwing van de fractie vier jaar geleden slechts in beperkte mate aanwezig is. De christen-democraten, die in '94 veel zetels verloren aan de toen opkomende ouderenpartijen, afficheren zich tegenwoordig ook als `de partij van de generaties'.

Wie in de PvdA vooruit wil, heeft een voorsprong als hij uit de regio komt. In de partij is het overheersende sentiment dat `de Randstad' bij de vorige kandidaatstelling te veel gewicht heeft gekregen boven `de provincie'.

Op wie moeten zittende Kamerleden verder nog letten? In de VVD bijvoorbeeld op de regiovoorzitters, die daar traditioneel een sterke positie innemen. Voorzitter Eenhoorn: ,,Je maakt mee dat Kamerleden in Den Haag heel erg druk bezig zijn, maar niet in de gaten hebben dat in hun Kamercentrale anderen zich aan het warmlopen zijn. Ik adviseer die mensen: `ga eens een kopje thee drinken met de voorzitter van je Kamercentrale'.'

De Tweede Kamer bespreekt deze week de brief van de regering over het voorgenomen huwelijk van kroonprins Willem-Alexander met Máxima Zorreguieta.