Hollands Dagboek: Tineke Netelenbos

Tineke Netelenbos (57) was lerares, cursusleidster, Tweede-Kamerlid en staatssecretaris voordat zij in 1998 minister van Verkeer en Waterstaat werd. Vanuit China, waar zij deze week op werkbezoek is, probeert de minister de problemen met de Nederlandse Spoorwegen op te lossen.

Woensdag 21 maart

Ik word na een uiterst korte nachtrust wakker in de Charlottestraat in Berlijn. Ik heb een ontbijtgesprek met mijn Duitse collega Kurt Bodewig. We stemmen onze gemeenschappelijke strategie af voor de Transportraad in april. Vooral de ontwikkelingen rond Galileo baren beide landen grote zorgen. Het beoogde satellietsysteem is bedoeld om dienstbaar te zijn aan de transportsector, maar in toenemende mate wordt het een militaire principekwestie. Mooie stad, Berlijn. Oud- en nieuwbouw worden op een fantastische wijze geïntegreerd. Ik heb een uurtje om de sfeer van de stad op te snuiven. Daarna met de KBX terug naar Rotterdam gevlogen.

Er woedt een enorme strijd binnen de Nederlandse Spoorwegen. Mijn secretaris-generaal heeft spoedoverleg met de heren Blankert en Stekelenburg. Wim Kok belt. Ik praat hem bij over de NS. De directie van NS doet er verstandig aan een inspanningsverplichting te leveren op de uitgestoken hand van de beide informateurs, maar het ziet er bepaald niet harmonieus uit. De Kamer heeft een verstandig besluit genomen door niet op het verzoek van het Kamerlid Poppe (SP) in te gaan om hierover een spoeddebat te houden. Het laatste waar behoefte aan is, is aan politieke interventies in dit arbeidsconflict. De treinen rijden en daar gaat het om.

Samen met Gerrit Zalm heb ik een debat in de Tweede Kamer over de privatisering van Schiphol. De meerderheid van de Kamer heeft geen principiële bezwaren tegen de privatisering van Schiphol, maar wenst wel een aantal zaken wettelijk vastgelegd te zien. Ik heb daar alle begrip voor.

Via een McDonald's op weg naar Haarlem, waar de PvdA discussieert over de vijfde nota ruimtelijke ordening. Ik zie vele oude bekenden en dat is altijd weer heel plezierig. Laat thuis.

Donderdag

Vandaag 34 jaar getrouwd. Er is weinig tijd om het te vieren, maar het voelt heel plezierig.

Als een van de laatste bewindslieden ben ik aan de beurt om mijn financiële claims te bespreken met Gerrit Zalm. Jan Pronk en ik zitten achter in de rij, hetgeen volgens ons veelzeggend is. Ik ben het overigens eens met de prioriteiten onderwijs, zorg en veiligheid. Ik meld mij voor het thema veiligheid omdat met name in het openbaar vervoer dit een toenemend ernstig maatschappelijk vraagstuk is. Daarnaast zijn er groeiende problemen op gelijkvloerse spooroverwegen. Veel ernstige ongevallen vinden daar plaats, terwijl mijn budget slechts toereikend is om er drie per jaar te verwijderen. Er zijn er in totaal 1.600, dus dat schiet niet op.

De Kamer vraagt een brief over de toestand bij NS. Ik kan niet veel melden. De hele dag is er telefonisch verkeer over nadere informatie. Maar die is niet voorhanden. Er wordt nog steeds gepraat.

Vrijdag

De ministerraad behandelt tal van onderwerpen. Tijdens de lunch vragen wij ons af hoe verklaard kan worden, dat er buiten Europa uitsluitend in Argentinië sprake is van mond- en klauwzeer.

Wat NS betreft ziet het er naar uit, dat het komend weekend bepalend zal zijn of er zonder confrontaties uit de problemen kan worden gekomen. In België staken de spoorwegen omdat de Belgische regering procesvereenvoudiging heeft voorgesteld. De NMBS is een klassiek staatsbedrijf, waaruit maar weer eens blijkt dat daar de oplossing niet in ligt.

Thuisgekomen snel boodschappen doen. Alle melk is op, omdat er vandaag fors gehamsterd is. Karnemelk is ook goed. Het NOS-Journaal besteedt veel aandacht aan de MKZ-epidemie. Laurens-Jan strijdt samen met de landbouworganisaties. Dat moet hem tevreden stellen.

Zaterdag

Ik pak mijn koffer. In de tuin staan de bollen er prachtig bij en ik hoop dat dat over een week nog zo is. Mijn vliegtuig naar China vertrekt om vijf uur. De delegatie is als vanouds samengesteld uit het aan Verkeer en Waterstaat gelieerde bedrijfsleven zoals de baggerboys, luchtvaart- en telecomsectoren, wetenschappelijke instituten en een aantal journalisten. De rest van de dag wordt besteed aan reizen. Heerlijk rustig.

Zondag

Ik word uitgenodigd in de cockpit tijdens de landing op Beijing. Een droog landschap glijdt aan ons voorbij. De landing gaat voortreffelijk en ik bedank de bemanning. Vliegen blijft toch tot de verbeelding spreken. Als Icarus ons eens kon zien, wat zou hij jaloers zijn.

De delegatie gaat 's middags naar de Chinese muur, zodat de jetlag wordt bestreden. Helaas valt een van mijn medewerkers en breekt zijn been op drie plaatsen. De hele middag is iedereen in rep en roer. Hij wordt eerst afgeleverd in een Chinees ziekenhuis en wordt later overgebracht naar een internationaal ziekenhuis waar ze hem willen opereren. Dit baart ons grote zorgen. Kan hij niet beter naar huis en daar worden geholpen?

Het programma wordt 's avonds met de hele delegatie doorgesproken. Wij zijn uitgenodigd in het State Guesthouse en dat is vrij uitzonderlijk.

Maandag

De dag begint bij de SDPC – de Chinese Staatsplanningscommissie. Minister Zang coördineert alle grote projecten in China en dient ervoor te zorgen dat er sprake is van een goede samenwerking tussen de departementen.

Dan naar het State Guesthouse alwaar gesproken wordt met minister Wang van Water. De sfeer is uitstekend en het aanwezige bedrijfsleven wordt goed betrokken bij de discussie. China prijst het Nederlandse waterbeleid en wil graag samenwerken en over en weer kennis uitwisselen.

Terug in het hotel blijkt dat de commissie Blankert/Stekelenburg de bemiddelingsopdracht heeft opgeschort. De Tweede Kamer wil een brief en een aantal partijen wil een spoeddebat. Ik heb daar twee problemen mee. Allereerst gaat het hier in China om grote belangen. Daarbij komt dat de minister van V&W nauwelijks enige competentie heeft in dit soort van (arbeids)conflicten. Ik kan niemand een aanwijzing geven en moet terugvallen op het contract dat is gesloten met de NS over de vervoersprestaties die moeten worden geleverd. Ik kan slechts één commissaris rechtstreeks aanspreken op zijn standpunt. Vanuit het hotel dicteer ik een brief. Ik hoop dat iedereen het hoofd koel houdt en dat de NS-directie en het personeel de ernst van de situatie inzien. Morgen spreekt de rechter in een door CNV aangespannen kort geding.

China vraagt weer aandacht. Minister Huang Zuedong vertelt dat hij een vijfjarenprogramma heeft van 100 miljard dollar. Daaruit legt hij onder meer 200 duizend kilometer snelweg aan. Tja, dat is nog eens wat anders dan het bereikbaarheidsoffensief Randstad. Het onderwerp vuurwerk wordt besproken. Uitgelegd wordt dat slechts gecertificeerde bedrijven mogen exporteren. Deze moeten aan de strengste eisen voldoen en daar zal strikt op worden toegezien. Aan het eind van de dag heeft de delegatie 37 gangen verorberd, inclusief lunch. Dat valt niet mee.

Dinsdag

Vandaag staat een bezoek op het programma met drie ministers. Minister Liu Jianfeng van Burgerluchtvaart, Minister Xu Guanhua van Wetenschap en Technologie en minister Liu Liqing van Staatsposterijen. Met al deze ministers worden goede afspraken gemaakt. Nederland en China organiseren veel activiteiten met betrekking tot kennisuitwisseling. Ik ben daar een groot voorstander van.

's Middags bezoekt de delegatie de verboden stad. Zeer indrukwekkend. Ik heb altijd last van gevoelens over verspilde mensenlevens. Zo'n keizer met 3000 concubines, de eunuchen die moesten kiezen tussen hun persoonlijk geluk of hun carrière. Je kijkt rond en realiseert je dat in deze beperkte ruimte zeer veel leed is geleden. Aan het eind van de middag een persconferentie met Chinese en Nederlandse media. De Chinezen zijn vooral geïnteresseerd in de toetreding tot de WTO en de samenwerking tussen Shanghai en Rotterdam. Wij Nederlanders beseffen maar half hoe beroemd de Rotterdamse haven wereldwijd is. Men bewondert ons daarom. En terecht. De Nederlandse pers is vooral geïnteresseerd in de perikelen rond de NS. Ik wacht op de reactie van de NS-directie. De Kamer vindt opnieuw dat ik moet terugkeren. Maar mijns inziens gaat het hier toch om een afweging van belangen. Wim Kok belt. We praten elkaar bij. Er wordt een groot diner gehouden namens de Staat der Nederlanden voor de vele contacten uit het bedrijfsleven. Er zijn meer dan 200 mensen. De tafels zijn gerangschikt naar luchtvaart, baggeren, havens enz. De avond is zeer geslaagd. 's Avonds laat dicteer ik telefonisch een brief aan de Tweede Kamer. Ik hoop dat men inziet dat interventies op dit moment contraproductief zijn. Mijn SG is zeer actief. Ik bel hem vaak. Ik bel ook met thuis.

Woensdag

Om 05.15 uur moeten de koffers buiten staan. Dat valt niet mee. Door al het getelefoneer met Nederland is het als gevolg van het tijdsverschil nogal laat geworden.

In Shanghai is er onmiddellijk een lunch met het hier gevestigde Nederlandse bedrijfsleven. Veel jonge Chinezen, opmerkelijk veel vrouwen. Vrouwen lopen ook hier hun achterstand in.

Het is nog steeds onzeker wat de Tweede Kamer gaat doen met de brief over de NS. Het aanwezige bedrijfsleven wil een aktie ontketenen om het belang van het verblijf in China te benadrukken. Ik kan mij echter niet voorstellen dat de Kamer per se nog een spoeddebat wil. De NS-directiepraat weer met de bonden en dat zijn de aangewezen partijen om hun onderlinge conflict op te lossen. Even later komt het verlossende bericht. Waarschijnlijk is er begin volgende week een overleg met de Kamer. Shanghai's gemeentelijke planningscommissie vertelt over het vijfjarenplan dat door het Volkscongres is goedgekeurd. Miljarden worden er geïnvesteerd in Shanghai. Overigens wordt het auto-probleem hier opgelost door het veilen van een beperkt aantal vergunningen. Bovendien kunnen alleen auto's worden gekocht die in Shanghai zijn gefabriceerd. Dat zijn Volkswagen en Buick. Deze aanpak is van een andere aard dan mijn bereikbaarheidsplannen. Morgen ben ik de eerste buitenlandse minister die per helikopter over het havengebied zal vliegen. Dat is zelfs Clinton en Poetin niet gelukt. Ik prijs mij gelukkig. 's Avonds komt het bericht door dat het overleg van de NS met de bonden is mislukt. Mijn crisisteam in Den Haag komt weer bij elkaar.

Donderdag 29 maart

Nadat ik, helaas, uit Nederland heb gehoord dat het overleg tussen de NS en de bonden is mislukt, besluit ik eerder terug te keren. De reiziger mag toch niet de dupe worden. Zondag heb ik nu meer tijd om me te verstaan met de NS-directie en de Raad van Commissarissen. De vliegreis kan gelukkig zo worden aangepast, dat ik toch nog samen met de bedrijfsdelegatie het grootste deel van het programma in Hong Kong kan afmaken.