Het laatste restje onschuld

Er waart een spook door Nederland, dat met de jaren steeds een beetje groter wordt. Het heet kinderporno. Geen dag gaat voorbij of je leest over aanklachten tegen huisartsen of jeugdleiders, bij wie de politie vervolgens banden met zelfgemaakte opnames van seks met minderjarigen onder het bed aantreft. Steeds meer thuiscomputers die door keurige, fletse mannen ter reparatie worden aangeboden, blijken massa's schokkende plaatjes op hun harde schijf te herbergen. Geruchten blijven opduiken over internationale netwerken van pedofielen, die elkaar foto's en filmpjes met onvoorstelbare gruwelijkheden emailen. Nooit hoor je er het fijne van. De feiten blijken ongrijpbaar, nergens lees je iets over de oorzaken van het kindermisbruik, de ware omvang van het fenomeen.

Er zit een onaangename wellust in de meeste berichtgeving over kinderporno – het is altijd Willebrord Fréquin die de aanklager mag spelen en en passant snel even de vreselijke plaatjes laat zien, of de Belgische werkgroep Morkhoven, waarvan de leider, je kon erop wachten, zelf inmiddels beschuldigd is van het misbruiken van kinderen en het vervaardigen van kinderporno. Geen wonder dat geen serieuze wetenschapper of commentator er zijn vingers aan wil branden.

Maar zolang niemand het licht aandoet in die schaduwwereld van duistere verlangens en perverse projecties, kan het fenomeen kinderporno gemakkelijk de trekjes van een massapsychose krijgen. Wat is waar, wat is ingebeeld? Het lijkt onvoorstelbaar, maar amper twintig jaar geleden kon pedofilie in de media nog worden voorgesteld als iets dat de onschuld vierde, en seks tussen een minderjarige en een volwassene als een ervaring waar alle betrokkenen beter van werden, inclusief de ouders van het kind. Het was immers een vorm van vrijheid, het verraderlijke toverwoord van die decennia. Inmiddels is die waanvoorstelling vervangen door het ontnuchterde beeld van de pedofiel die het kind zijn vrijheid juist afneemt, meestal voor de rest van zijn leven. De voormalige linkse activist Cohn-Bendit moet zich in Duitsland verdedigen voor seksuele handelingen met kinderen in de jaren zeventig, indertijd gezien als de ultieme bevrijding van de mens uit de wurggreep van de maatschappelijke conventies. Seks was altijd natuurlijk, toch? De voorman van de pedofielenclub Martijn, die deze maand voor de rechter moest verschijnen na een aanklacht van twee halfbroers wegens misbruik dat zeventien jaar geleden plaatsvond, is volgens zijn advocaat ,,het slachtoffer van een mentaliteitsverandering in de maatschappij, waardoor mensen pedoseksuelen nu aan de hoogste boom willen opknopen.'

Slachtoffer, nou ja, maar het is inderdaad wrang dat iemand die zich twintig jaar terug in zijn daden gesteund voelde door de tijdgeest, die zijn afwijkende gedrag gemakkelijk kon rechtvaardigen door er een maatschappelijk belang aan toe te kennen, nu door diezelfde maatschappij wegens diezelfde daden als een monster wordt beschouwd. Dat is het gemene van de tijdgeest, hij waait met alle winden mee. Maar wat heeft die mentaliteitsverandering opgeleverd?

,,Zaken als kinderporno liggen gevoelig de laatste tijd in ons land', verklaarde een woordvoerder van de Nederlandse Spoorwegen in deze krant. De NS heeft deze week besloten de volledige oplage van het blad Rails te vernietigen, wegens een paar `schokkende' kunstfoto's van Margi Geerlinks, waarop onder anderen een halfbloot meisje is afgebeeld. Het is het zoveelste incident. In de Saatchi Gallery in Londen deed Scotland Yard een inval omdat er kunstfoto's van spelende naakte kinderen hingen, de Nederlandse kunstenares Kiki Lamers kreeg in Frankrijk de politie op atelierbezoek en anderhalf jaar geleden werd tijdens het Holland Festival een oude foto in beslag genomen waarop een man met erectie samen met zijn naakte eenjarige zoontje de vrijheid van de sixties viert. ,,Kinderen zonder kleren aan hun lijf zijn hét grote taboe van onze tijd geworden', schreef de Engelse journalist Blake Morrison verontwaardigd.

Is dat zo? Ik zou zeggen: gefotografeerde naakte kinderen zijn het grote taboe geworden.In de zomer aan de kust kunnen kinderen gerust naakt in de branding spelen, zonder dat iemand duisterheid vermoedt in al die paradijselijke onschuld – totdat een man met een videocamera het strand op komt gelopen. De tentoonstelling in de Saatchi Gallery heette `I am a Camera' en waarschijnlijk schuilt daar de associatie met kinderporno in: het doelbewust exploiteren van wat nog onaangeraakt en ongerept is. Alles in ons leven wordt inmiddels aangeraakt door het oog van de camera, we zien baby's gefilmd geboren worden, 's avonds op televisie zien we mensen neuken, steeds vaker zien we mensen sterven voor de camera. Op het web kun je mensen over de hele wereld zien slapen. Alles wat intiem is, wordt tegenwoordig omgezet in beeldmateriaal. Dat kun je een pornografische impuls noemen, dat verlangen om het hoogstpersoonlijke mechanisch vast te leggen zodat het eindeloos herhaald kan worden en bekeken door mensen die we niet kennen. En we zijn ook voyeurs, we consumeren dagelijks een portie intieme feiten en beelden van onbekenden, emoties die losgekoppeld zijn van persoonlijkheden.

De camera mag dus overal aan komen, maar van naakte kinderen moet hij afblijven. Waarom? Een kind kan zien dat de foto's van Margi Geerlings geen kinderporno zijn, en die van Tierney Gearon in de Saatchi Gallery ook niet, maar toch is er het ongemak. Dat komt omdat het oog van de camera synoniem met pornografie is geworden, ook al spreidt niemand zijn benen: de man of vrouw erachter verlustigt zich aan het persoonlijke dat wordt vastgelegd, degene die zich laat filmen schept genoegen in het offeren van zijn onbewustheid, hij etaleert zich. Wanneer het om naakte kinderen gaat, wordt dat ineens onverdraaglijk. ,,Er staan in Rails veel suggestievere erotische modefoto's dan de gewraakte foto's', brieste de galeriehouder van Geerlings. Maar dat is het 'm nu juist. Het meisje dat Geerlings fotografeerde, is zich bewust van de camera, er is wel degelijk de suggestie van uitgespeelde erotiek, de geile geldingsdrang die overal om ons heen voortdurend wordt aangemoedigd. Ze is al niet onschuldig meer. Dat schokt, want het is de camera, onze blik, die haar medeplichtig maakt. Daarom worden zulke ogenschijnlijke liefdevolle foto's voor kinderporno aangezien, daarom heeft zo'n marginaal verschijnsel als echte kinderporno het alomtegenwoordige gehate symbool kunnen worden van ons eigen schuldgevoel.

Rectificatie

Pedofielen

In de column Het laatste restje onschuld (in de krant van zaterdag 31 maart, pagina 7) is sprake van ,,de voorman van de pedofielenclub Martijn' die deze maand voor de rechter moest verschijnen. Bedoeld wordt echter een voormalige voorzitter van de club uit de jaren tachtig.