FRYSLÂN 2

In haar column `De winter oer dit Fryslan' (W&O, 3 maart) schrijft Marita Mathijsen dat er `ondanks de sluiting van de Franeker Academie in 1811, een beweging op gang kwam voor de erkenning van het Fries'.

Ze vergeet daarbij te vermelden dat slechts vier jaar later, in 1815, het Franeker Atheneum werd opgericht, dat pas in 1843 de deuren sloot onder invloed van een hervorming van het hoger onderwijs. Er werd dan wel geen Fries gegeven (wel Syrisch en Arabisch!), maar een groot deel van de er werkzame professoren stond onder de invloed van de romantiek niet onwelwillend tegenover de ontwikkeling van de regionale (provinciale) Friese identiteit. Velen werden lid van Het Provinciaal Friesch Genootschap ter bestudering der Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde (1828). Mathijsen noemt het Genootschap anachronistisch Friesch Genootschap voor Geschied-, Oudheid- en Taalkunde, maar zo werd het pas genoemd in 1845. De herdoop van het genootschap was, evenals het verschijnen in 1847 van de kroniek Worp van Thabor, een teken van het doorzettende Friese nationalisme.

Deze uitgave, waarin de Friese geschiedenis wordt beschreven, werd uitgebreid in De Gids besproken door de liberaal en Indië-kenner P.J. Veth die van 1841-1842 oosterse talen in Franeker doceerde en duidelijk met het Friese nationalisme sympathiseerde. Op basis van de inhoud van de kroniek komt hij tot een voor de Friezen strelende conclusie: ``Indien schier volkomene onafhankelijkheid van alle uitheemsche magt, een geheel eigenaardige staatsvorm met eigen wetten en instellingen verbonden, vele kenmerkende bijzonderheden in leefwijze, zeden en gewoonten, en eene eigene ook in schrift gebezigde taal genoegzaam zijn, om aan de bevolking van eenig gewest den naam van zelfstandige natie te verzekeren, dan kan er geen oogenblik twijfel over bestaan, of wij kunnen aan de Friezen (...) dien naam op geene goede gronden betwisten.''

In `Het rode tasje van Salverda' van Goffe Jensma waarin het herstel van het Fries in de negentiende eeuw en de institutionalisering ervan in de twintigste eeuw wordt beschreven, was helaas geen plek voor deze belangrijke boekbespreking.